Ograniczone perspektywy<\/strong><\/h2>\n\n\n\nM\u00f3zg interpretuje nowe sytuacje przez pryzmat wcze\u015bniej zbudowanych schemat\u00f3w poznawczych (ang. cognitive schemas). To zjawisko, opisywane m.in. w kontek\u015bcie koncepcji schemat\u00f3w poznawczych Jeana Piageta, jest jednym z podstawowych ogranicze\u0144 ludzkiego poznania: nie patrzymy na \u015bwiat \u201ena czysto\u201d, tylko przez to, co ju\u017c wiemy, czego do\u015bwiadczyli\u015bmy i co uznajemy za oczywiste.<\/p>\n\n\n\n
Ka\u017cdy zesp\u00f3\u0142 patrzy na problem przez zbi\u00f3r w\u0142asnych perspektyw. Nawet najbardziej otwarty i uwa\u017cny cz\u0142onek zespo\u0142u jest ograniczony subiektywnym postrzeganiem rzeczywisto\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
\n- Pracujemy w du\u017cych miastach? \u0141atwo przeoczy\u0107 ograniczenia infrastruktury cyfrowej w ma\u0142ych miejscowo\u015bciach czy na wsiach (np. bia\u0142e plamy internetu).<\/li>\n\n\n\n
- Zesp\u00f3\u0142 projektowy jest w Polsce? \u0141atwo pomin\u0105\u0107 z\u0142o\u017cono\u015b\u0107 etniczn\u0105 i kulturow\u0105 w projekcie realizowanym dla klienta w Stanach Zjednoczonych.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Z \u0142atwo\u015bci\u0105 kupujemy bilet komunikacyjny w poci\u0105gu za pomoc\u0105 smartfona? Prawdopodobnie nie we\u017amiemy pod uwag\u0119, \u017ce dla kogo\u015b przeszkod\u0105 mo\u017ce by\u0107 nie sama aplikacja, ale np. strach przed przewr\u00f3ceniem si\u0119 w komunikacji miejskiej.<\/p>\n\n\n\n
By zminimalizowa\u0107 wp\u0142yw ograniczonych perspektyw na projektowane rozwi\u0105zanie IT, mo\u017cna:<\/p>\n\n\n\n
\n- Zdefiniowa\u0107 <\/strong>kilka person<\/strong><\/a> \u2013 potencjalnych u\u017cytkownik\u00f3w. Warto po\u015bwi\u0119ci\u0107 na to \u0107wiczenie wi\u0119cej czasu i opisa\u0107 person\u0119 naprawd\u0119 szczeg\u00f3\u0142owo.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
TIP<\/strong>: zr\u00f3b szybki skan w g\u0142owie \u2013 czy kto\u015b z Twojej rodziny lub znajomych m\u00f3g\u0142by by\u0107 u\u017cytkownikiem tej aplikacji? Co mog\u0142oby by\u0107 dla tej osoby trudne, nieoczywiste albo wykluczaj\u0105ce?<\/p>\n\n\n\n\n- Wykorzysta\u0107 na warsztatach technik\u0119 facylitacji <\/strong>TRIZ<\/strong><\/a>,<\/strong> \u017ceby wsp\u00f3lnie zastanowi\u0107 si\u0119 \u201edla kogo nasze rozwi\u0105zanie na pewno nie zadzia\u0142a\u201d lub \u201ejak musieliby\u015bmy zaprojektowa\u0107 to rozwi\u0105zanie, \u017ceby dla danej persony na pewno nie zadzia\u0142a\u0142o\u201d. Takie \u0107wiczenie pomaga nazwa\u0107 za\u0142o\u017cenia, kt\u00f3re zwykle pozostaj\u0105 niewidoczne, i poszerza perspektyw\u0119 zespo\u0142u.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Empatia poznawcza pomaga, ale nie jest wystarczaj\u0105ca<\/strong><\/h2>\n\n\n\nNawet je\u015bli bardzo si\u0119 staramy zobaczy\u0107 cudz\u0105 perspektyw\u0119, bardzo trudno jest nie narzuca\u0107 dodatkowo w\u0142asnego postrzegania. I w\u0142a\u015bnie dlatego empatia poznawcza pomaga, ale nie wystarcza.<\/p>\n\n\n\n
Jest fundamentalna r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy rozumieniem zagadnienia lub problemu intelektualnie a prze\u017cyciem go na w\u0142asnej sk\u00f3rze.<\/p>\n\n\n\n
Projektant mo\u017ce rozumie\u0107, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 u\u017cytkownik\u00f3w korzysta ze starszych telefon\u00f3w, s\u0142abszego internetu albo ma trudno\u015b\u0107 z koncentracj\u0105, a mimo to niecelowo tworzy\u0107 rozwi\u0105zania wymagaj\u0105ce szybkiego sprz\u0119tu, stabilnego po\u0142\u0105czenia i pe\u0142nej uwagi. Nie dlatego, \u017ce ignoruje potrzeby u\u017cytkownik\u00f3w. Raczej dlatego, \u017ce w\u0142asna codzienno\u015b\u0107 nieustannie zaburza projektowanie dostosowane do rzeczywisto\u015bci innych.<\/strong><\/p>\n\n\n\nNiemo\u017cliwym jest przewidzie\u0107 wszystkie preferencje i ograniczenia u\u017cytkownik\u00f3w (np. ograniczenia kognitywne). Nawet gdyby by\u0142o to mo\u017cliwe, aplikacja tworzona z ambicj\u0105 \u201edla ka\u017cdego, w ka\u017cdej sytuacji\u201d bardzo szybko sta\u0142aby si\u0119 projektem bez ko\u0144ca:<\/p>\n\n\n\n
\n- kosztownym,<\/li>\n\n\n\n
- rozci\u0105gni\u0119tym w czasie<\/li>\n\n\n\n
- i pe\u0142nym sprzecznych potrzeb.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
User research<\/em>, wywiady, persony \u2013 to narz\u0119dzia, kt\u00f3re bardzo pomagaj\u0105, ale \u017cadne z nich nie przenosi projektanta do innego cia\u0142a, innej historii \u017cycia ani innego kontekstu ekonomicznego. Mo\u017cemy jedynie pr\u00f3bowa\u0107 zbli\u017ca\u0107 si\u0119 do do\u015bwiadcze\u0144 innych.<\/p>\n\n\n\nMinimalizowanie ogranicze\u0144<\/strong><\/h3>\n\n\n\nBy zminimalizowa\u0107 wp\u0142yw tego ograniczenia na projektowane rozwi\u0105zanie IT, warto:<\/p>\n\n\n\n
\n- Zaplanowa\u0107 wyj\u015bcie awaryjne dla przypadk\u00f3w<\/strong>, kt\u00f3re pomin\u0119li\u015bmy \u2013 np. podanie numeru kontaktowego dla os\u00f3b, kt\u00f3re potrzebuj\u0105 dodatkowego wsparcia.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Pami\u0119taj, \u017ce obs\u0142uga ka\u017cdego przypadku nie musi by\u0107 cyfrowa \u2013 czasami wystarczy dodatkowa informacja lub e-mail, na kt\u00f3ry zagubiony u\u017cytkownik mo\u017ce napisa\u0107.<\/p>\n\n\n\n
\n- Testowa\u0107 rozwi\u0105zanie w mniej komfortowych warunkach ni\u017c w\u0142asne.<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Warto sprawdzi\u0107 aplikacj\u0119 na starszym telefonie, przy s\u0142abym internecie, w po\u015bpiechu, na zewn\u0105trz, w ha\u0142asie albo z ograniczon\u0105 mo\u017cliwo\u015bci\u0105 skupienia. Takie testy nie oddadz\u0105 w pe\u0142ni do\u015bwiadczenia u\u017cytkownika, ale pomog\u0105 wyj\u015b\u0107 poza domy\u015blne warunki pracy zespo\u0142u.<\/p>\n\n\n\n
TIP:<\/strong> Zr\u00f3b prosty eksperyment: spr\u00f3buj wykona\u0107 kluczowy proces w aplikacji, u\u017cywaj\u0105c niedominuj\u0105cej r\u0119ki lub zmie\u0144 celowo rozdzielczo\u015b\u0107 swojego ekranu na nisk\u0105 (1024×768).<\/p>\n\n\n\nProjektujemy dla wybranego modelu u\u017cytkownika<\/strong><\/h2>\n\n\n\nW fazie analizy i projektowania tworzymy list\u0119 za\u0142o\u017ce\u0144, scenariuszy, wersji proces\u00f3w i typ\u00f3w u\u017cytkownik\u00f3w. Nawet je\u015bli robimy to \u015bwiadomie i rzetelnie, zwykle opieramy si\u0119 na pewnym modelowym scenariuszu.<\/p>\n\n\n\n
Zak\u0142adamy, \u017ce u\u017cytkownik jest umiejscowiony w konkretnym kontek\u015bcie biznesowym, chce osi\u0105gn\u0105\u0107 okre\u015blony cel, ma czas, rozumie proces, dzia\u0142a w typowych warunkach i porusza si\u0119 po sko\u0144czonej liczbie \u015bcie\u017cek.<\/p>\n\n\n\n
Je\u015bli jednak przyjrzymy si\u0119 temu uwa\u017cniej, oka\u017ce si\u0119, \u017ce projektujemy rozwi\u0105zanie dla cz\u0142owieka, kt\u00f3ry w praktyce prawie nie istnieje<\/strong> \u2013 spokojnego, skoncentrowanego, w dobrym humorze, cierpliwego i z pe\u0142n\u0105 bateri\u0105 telefonu czy laptopa.<\/p>\n\n\n\nPrawdziwi u\u017cytkownicy bywaj\u0105 zupe\u0142nie inni. Loguj\u0105 si\u0119 do aplikacji na mrozie, jedn\u0105 r\u0119k\u0105. Wype\u0142niaj\u0105 formularze po ca\u0142onocnej opiece nad chorym dzieckiem. Obs\u0142uguj\u0105 aplikacj\u0119 w trakcie kryzysu finansowego lub emocjonalnego. Nie maj\u0105 czasu, wi\u0119c w po\u015bpiechu klikaj\u0105 w formularze, pr\u00f3buj\u0105c za\u0142atwi\u0107 spraw\u0119 mi\u0119dzy jednym spotkaniem a drugim.<\/p>\n\n\n\n
Nic dziwnego, \u017ce w takich warunkach co\u015b mo\u017ce zadzia\u0142a\u0107 w nieoczekiwany dla u\u017cytkownika spos\u00f3b. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nas zna to uczucie, kiedy mamy wra\u017cenie, \u017ce \u201ejaki\u015b g\u0142upi system\u201d przeszkadza, a nie pomaga.<\/p>\n\n\n\n
Co zrobi\u0107?<\/strong><\/h3>\n\n\n\nBy zmniejszy\u0107 wp\u0142yw projektowania pod zbyt idealny model u\u017cytkownika, mo\u017cna:<\/p>\n\n\n\n
\n- Skonsultowa\u0107 rozwi\u0105zanie z osob\u0105 niezaanga\u017cowan\u0105 w projekt.<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Najlepiej z kim\u015b, kto nie zna Twoich za\u0142o\u017ce\u0144 i skr\u00f3t\u00f3w my\u015blowych. Taka osoba szybciej zauwa\u017cy miejsca, kt\u00f3re dla zespo\u0142u sta\u0142y si\u0119 \u201eoczywiste\u201d, cho\u0107 dla u\u017cytkownika wcale takie nie b\u0119d\u0105.<\/p>\n\n\n\n
\n- Opisywa\u0107 wymagania bardziej kontekstowo.<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Zamiast pisa\u0107 o generycznym \u201eu\u017cytkowniku\u201d, warto osadzi\u0107 wymaganie w konkretnym scenariuszu \u017cyciowym. To pomaga zespo\u0142owi zobaczy\u0107 nie tylko cel u\u017cytkownika, ale te\u017c warunki, w jakich b\u0119dzie pr\u00f3bowa\u0142 go osi\u0105gn\u0105\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Na przyk\u0142ad zamiast neutralnego:<\/p>\n\n\n\n
\nJako u\u017cytkownik<\/em><\/p>\n\n\n\nchc\u0119 zg\u0142osi\u0107 urodzenie dziecka online,<\/em><\/p>\n\n\n\n\u017ceby nie musie\u0107 robi\u0107 tego osobi\u015bcie w urz\u0119dzie.<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\nmo\u017cna napisa\u0107:<\/p>\n\n\n\n
\nJako ojciec nowonarodzonego dziecka, niewyspany po pierwszych dniach opieki,<\/em><\/p>\n\n\n\nchc\u0119 zg\u0142osi\u0107 online urodzenie dziecka,<\/em><\/p>\n\n\n\n\u017ceby nie musie\u0107 jecha\u0107 osobi\u015bcie do urz\u0119du.<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\nTaki opis \u0142atwiej zmienia perspektyw\u0119 i przekierowuje my\u015blenie z \u201enijakiego usera\u201d na prawdziwego cz\u0142owieka.<\/p>\n\n\n\n
Przeci\u0105\u017cenie poznawcze i \u017cycie w cyfrowym \u015bwiecie<\/strong><\/h2>\n\n\n\nLudzkie m\u00f3zgi nie powsta\u0142y w \u015bwiecie powiadomie\u0144, nieko\u0144cz\u0105cych si\u0119 feed\u00f3w, kilkunastu aplikacji dziennie i ci\u0105g\u0142ego prze\u0142\u0105czania uwagi.<\/p>\n\n\n\n
W psychologii ewolucyjnej opisuje si\u0119 to jako evolutionary mismatch<\/a> \u2013 niedopasowanie mi\u0119dzy mechanizmami, kt\u00f3re kszta\u0142towa\u0142y si\u0119 w dawnych warunkach \u015brodowiskowych, a bod\u017acami i wymaganiami wsp\u00f3\u0142czesnego \u015bwiata. W przypadku technologii cyfrowych oznacza to, \u017ce nasze systemy poznawcze i spo\u0142eczne s\u0105 wystawiane na du\u017c\u0105 ilo\u015b\u0107, tempo i intensywno\u015b\u0107 bod\u017ac\u00f3w.<\/p>\n\n\n\nW obszarze UX pisze si\u0119 mi\u0119dzy innymi o tym, \u017ce wysoki cognitive load utrudnia<\/a> znajdowanie informacji i ko\u0144czenie zada\u0144.<\/p>\n\n\n\nU\u017cytkownicy korzystaj\u0105 z interfejs\u00f3w bez specjalnego skupienia i do\u015b\u0107 niedbale. I nie mo\u017cemy mie\u0107 do nich o to pretensji, gdy\u017c rozwi\u0105zania IT s\u0105 temu wsp\u00f3\u0142winne (polecam perspektyw\u0119 Sary Wachter-Boettcher, kt\u00f3ra w swojej ksi\u0105\u017cce<\/a> pisze o rozwi\u0105zaniach IT, kt\u00f3re uznaje za toksyczne). Na przyk\u0142ad, social media zawieraj\u0105 wiele funkcji projektowanych po to, \u017ceby u\u017cytkownik zosta\u0142 jeszcze chwil\u0119. A potem jeszcze chwil\u0119. I jeszcze jedn\u0105.<\/p>\n\n\n\nEfekt? Coraz trudniej skupi\u0107 si\u0119 na jednym zadaniu d\u0142u\u017cej ni\u017c na kilkana\u015bcie, kilkadziesi\u0105t sekund.<\/p>\n\n\n\n
Dlatego te\u017c d\u0142ugie formularze, wiele krok\u00f3w, komunikaty b\u0142\u0119d\u00f3w napisane technicznym j\u0119zykiem, brak mo\u017cliwo\u015bci zapisania post\u0119pu oraz to, \u017ce ten konkretny formularz dzia\u0142a inaczej ni\u017c 10 innych podobnych \u2013 mog\u0105 powodowa\u0107 stres.<\/p>\n\n\n\n
Rozwi\u0105\u017cmy to <\/strong><\/h3>\n\n\n\nBy zmniejszy\u0107 wp\u0142yw przeci\u0105\u017cenia poznawczego na projektowane rozwi\u0105zanie IT:<\/p>\n\n\n\n
\n- Zacznij od zaprojektowania najprostszej \u015bcie\u017cki u\u017cytkownika, kt\u00f3ra pozwoli osi\u0105gn\u0105\u0107 cel procesu (MVP).<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Podczas warsztat\u00f3w zastan\u00f3w si\u0119, jak mo\u017cna to zrobi\u0107 najpro\u015bciej. Mo\u017ce skorzysta\u0107 z techniki User Story Mapping<\/a>, kt\u00f3ra pomaga w dzieleniu zakresu na iteracje. Je\u015bli uczestnicy warsztat\u00f3w nie chc\u0105 z niczego zrezygnowa\u0107 i m\u00f3wi\u0105, \u017ce wszystko jest r\u00f3wnie wa\u017cne, si\u0119gnij do metody priorytetyzacji 100 dolar method<\/a>.<\/p>\n\n\n\n\n- Miej z ty\u0142u g\u0142owy<\/strong>, \u017ce gdy projektujemy rozwi\u0105zanie IT, cz\u0119sto jeste\u015bmy podekscytowani, \u201ezanurzeni w kontek\u015bcie\u201d, zaanga\u017cowani w realizacj\u0119 projektu, ale dla u\u017cytkownika to tylko kolejny system<\/strong>. Chce osi\u0105gn\u0105\u0107 sw\u00f3j cel i i\u015b\u0107 dalej. Warto mu to u\u0142atwi\u0107 \u2013 wtedy b\u0119dzie bardziej zadowolony z korzystania z naszej aplikacji.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Trudno pogodzi\u0107 oczekiwania wszystkich pokole\u0144 w jednym narz\u0119dziu<\/strong><\/h2>\n\n\n\nKolejnym aspektem wartym wspomnienia jest fakt, \u017ce u\u017cytkownicy jednej aplikacji mog\u0105 nale\u017ce\u0107 do r\u00f3\u017cnych generacji, by\u0107 w r\u00f3\u017cnym wieku i posiada\u0107 r\u00f3\u017cne do\u015bwiadczenia cyfrowe.<\/p>\n\n\n\n
Pokolenia r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 nie tylko poziomem kompetencji cyfrowych, ale te\u017c oczekiwaniami wobec technologii, zaufaniem do niej oraz sposobem wchodzenia z ni\u0105 w interakcj\u0119.<\/p>\n\n\n\n
Wida\u0107 to cho\u0107by w danych o kompetencjach cyfrowych: wed\u0142ug Eurostatu<\/a> w 2025 roku tylko 60% os\u00f3b w wieku 16\u201374 lat w UE mia\u0142o co najmniej podstawowe umiej\u0119tno\u015bci cyfrowe, mimo \u017ce unijny cel na 2030 rok wynosi 80%. W\u015br\u00f3d m\u0142odych os\u00f3b ten poziom jest wy\u017cszy \u2013 76% m\u0142odych kobiet i 73% m\u0142odych m\u0119\u017cczyzn mia\u0142o co najmniej podstawowe kompetencje cyfrowe.<\/p>\n\n\n\nM\u0142odsze generacje oczekuj\u0105 natychmiastowego rezultatu w zakresie mobilno\u015bci i intuicyjno\u015bci. Starsze potrzebuj\u0105 przewidywalno\u015bci, prostoty i marginesu na b\u0142\u0105d.<\/p>\n\n\n\n
To, co dla jednych jest \u201eoczywistym u\u0142atwieniem\u201d \u2013 logowanie biometryczne, powiadomienia push, onboarding przez wideo \u2013 dla innych jest barier\u0105 lub \u017ar\u00f3d\u0142em niepokoju. Nielsen Norman Group<\/a> zwraca uwag\u0119, \u017ce u\u017cytkownicy 65+ mierz\u0105 si\u0119 z konkretnymi wyzwaniami w korzystaniu ze stron i aplikacji, a wzrost kompetencji cyfrowych tej grupy nie zwalnia projektant\u00f3w z obowi\u0105zku dostosowywania rozwi\u0105za\u0144 do starszych u\u017cytkownik\u00f3w.<\/p>\n\n\n\nRozw\u00f3j technologiczny, AI, wprowadzanie coraz bardziej zaawansowanych rozwi\u0105za\u0144 zwi\u0119kszaj\u0105 cyfrowe wykluczenie. \u017bycie w cyfrowym \u015bwiecie nie oznacza, \u017ce wszyscy szybko si\u0119 dostosuj\u0105. To wa\u017cne, by przy projektowaniu rozwi\u0105za\u0144 IT nie zapomina\u0107 o tym, \u017ce u\u017cytkownicy maj\u0105 r\u00f3\u017cnorodne priorytety w \u017cyciu \u2013 nie dla wszystkich b\u0119dzie to sp\u0119dzanie wieczor\u00f3w na nauce tego, jak dzia\u0142a BLIK albo czym jest uwierzytelnianie dwusk\u0142adnikowe.<\/p>\n\n\n\n
Mo\u017cemy protestowa\u0107 i oczekiwa\u0107, \u017ce ludzie si\u0119 dostosuj\u0105 \u2013 bo przecie\u017c tak dzia\u0142a dzisiejszy \u015bwiat! Tylko \u017ce to nieprawda. Wystarczy si\u0119 rozejrze\u0107, a oka\u017ce si\u0119, \u017ce anegdota \u201emoja matka twierdzi, \u017ce nigdy nie ustawia\u0142a \u017cadnego has\u0142a do maila i zawsze dzia\u0142a\u0142o\u201d jest bardzo powszechna, a takie osoby mamy w swoim najbli\u017cszym otoczeniu.<\/p>\n\n\n\n
M\u0142odsze pokolenia urodzi\u0142y si\u0119 niemal z tabletami w d\u0142oniach. To osoby du\u017co bardziej \u015bwiadome cyfrowo ni\u017c poprzednie pokolenia, ale z innymi ograniczeniami.<\/p>\n\n\n\n
Zastanawiali\u015bcie si\u0119 kiedy\u015b, jak wiele os\u00f3b z pokolenia Z i m\u0142odszych umie pisa\u0107 na klawiaturze? Ot\u00f3\u017c, coraz mniej \u2013 przynajmniej na to wskazuj\u0105 obserwacje i dane przywo\u0142ywane w tekstach<\/a> o spadku kompetencji pisania na klawiaturze u m\u0142odszych u\u017cytkownik\u00f3w. M\u0142ode pokolenia korzystaj\u0105 znacznie cz\u0119\u015bciej z urz\u0105dze\u0144 mobilnych z ekranami dotykowymi ni\u017c z tradycyjnych komputer\u00f3w lub laptop\u00f3w. A przecie\u017c aplikacje czy formularze na urz\u0105dzenia mobilne projektuje si\u0119 inaczej ni\u017c te na urz\u0105dzenia z fizyczn\u0105 klawiatur\u0105.<\/p>\n\n\n\nR\u00f3\u017cnice pokoleniowe \u2013 co z nimi?<\/strong><\/h3>\n\n\n\nBy zmniejszy\u0107 wp\u0142yw r\u00f3\u017cnic pokoleniowych na projektowane rozwi\u0105zanie IT, mo\u017cna:<\/p>\n\n\n\n
\n- Projektowa\u0107 alternatywne \u015bcie\u017cki dla istotnych krok\u00f3w procesu.<\/strong>
Nie ka\u017cde \u201enowoczesne u\u0142atwienie\u201d powinno by\u0107 jedyn\u0105 drog\u0105. Biometria jest wygodna \u2013 ale warto mie\u0107 alternatyw\u0119. Powiadomienie push jest szybkie \u2013 ale nie ka\u017cdy je zauwa\u017cy albo zrozumie. Im wa\u017cniejszy proces, tym mniej powinien zale\u017ce\u0107 od jednego urz\u0105dzenia, jednego kana\u0142u albo jednej kompetencji cyfrowej.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
TIP: <\/strong>Waliduj\u0105c wymagania z interesariuszami albo omawiaj\u0105c je z zespo\u0142em podczas refinementu, odwo\u0142uj si\u0119 do przygotowanych person. Dobrym pomys\u0142em mo\u017ce by\u0107 dodanie do Definition of Ready punktu, kt\u00f3ry b\u0119dzie przypomina\u0142 o sprawdzeniu wymaga\u0144 pod k\u0105tem r\u00f3\u017cnych typ\u00f3w u\u017cytkownik\u00f3w. Na przyk\u0142ad: \u201eWymaganie zosta\u0142o zwalidowane wzgl\u0119dem kluczowych person i ich ogranicze\u0144 cyfrowych\u201d.<\/p>\n\n\n\nTo nie oznacza, \u017ce ka\u017cda funkcja musi mie\u0107 pi\u0119\u0107 wariant\u00f3w dla pi\u0119ciu pokole\u0144. Chodzi raczej o to, \u017ceby przy wa\u017cnych procesach \u015bwiadomie sprawdzi\u0107, czy nie projektujemy rozwi\u0105zania, kt\u00f3re wykluczy kogo\u015b, kto ma inny spos\u00f3b rozumienia technologii lub zwyczaje ni\u017c cz\u0142onkowie zespo\u0142u projektowego.<\/p>\n\n\n\n
Data bias \u2013 dane nie odzwierciedlaj\u0105 rzeczywisto\u015bci<\/strong><\/h2>\n\n\n\nMo\u017cna \u0142atwo powiedzie\u0107: dobrze, ludzie maj\u0105 ograniczon\u0105 perspektyw\u0119, wi\u0119c oprzyjmy si\u0119 na danych. Problem w tym, \u017ce dane te\u017c nie s\u0105 magicznym portalem do obiektywnej rzeczywisto\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
Dane, na podstawie kt\u00f3rych podejmowane s\u0105 decyzje, r\u00f3wnie\u017c nie s\u0105 w pe\u0142ni neutralne. Statystyki, badania u\u017cytkownik\u00f3w czy wyniki ankiet rzadko przedstawiaj\u0105 pe\u0142ny obraz sytuacji. Cz\u0119\u015bciej pokazuj\u0105 obraz tej grupy, kt\u00f3r\u0105 uda\u0142o si\u0119 zbada\u0107, zmierzy\u0107 albo kt\u00f3rej zachowania naj\u0142atwiej by\u0142o zarejestrowa\u0107 w systemie. NIST<\/a> zwraca uwag\u0119, \u017ce bias w systemach AI wynika nie tylko z problem\u00f3w technicznych, ale te\u017c z ludzkich, spo\u0142ecznych i instytucjonalnych uprzedze\u0144 obecnych w danych i procesach ich tworzenia.<\/p>\n\n\n\nDo\u015b\u0107 popularnym przyk\u0142adem jest narz\u0119dzie Amazona do automatycznej selekcji CV, kt\u00f3re firma ostatecznie porzuci\u0142a. System uczy\u0142 si\u0119 na danych z wcze\u015bniejszych rekrutacji, a poniewa\u017c w bran\u017cy technologicznej przez lata dominowali m\u0119\u017cczy\u017ani, zacz\u0105\u0142 odtwarza\u0107 ten wzorzec. Wed\u0142ug Reutersa<\/a> narz\u0119dzie obni\u017ca\u0142o ocen\u0119 CV zawieraj\u0105cych s\u0142owo \u201ewomen\u2019s\u201d oraz kandydatur absolwentek \u017ce\u0144skich uczelni.<\/p>\n\n\n\nPodobny problem wida\u0107 w medycynie. Przez lata kobiety by\u0142y niedostatecznie reprezentowane w badaniach klinicznych. NIH<\/a> zacz\u0105\u0142 formalnie zach\u0119ca\u0107 do ich w\u0142\u0105czania dopiero pod koniec lat 80. Efekt takich luk wida\u0107 cho\u0107by w interpretacji chor\u00f3b serca. Za \u201etypowe\u201d objawy zawa\u0142u cz\u0119sto uznaje si\u0119 silny b\u00f3l w klatce piersiowej, ale u kobiet<\/a> cz\u0119\u015bciej pojawiaj\u0105 si\u0119 te\u017c mniej oczywiste symptomy: duszno\u015b\u0107, nudno\u015bci, b\u00f3l plec\u00f3w, szcz\u0119ki lub ramienia, nietypowe zm\u0119czenie albo os\u0142abienie.<\/p>\n\n\n\nDane, po kt\u00f3re si\u0119gamy przy decyzjach projektowych, odzwierciedlaj\u0105 wi\u0119c nie tylko rzeczywisto\u015b\u0107, ale te\u017c trendy, braki, uproszczenia i uprzedzenia ludzi, kt\u00f3rzy te dane zbierali, opisywali albo wcze\u015bniej na ich podstawie podejmowali decyzje.<\/p>\n\n\n\n
Co z tym zrobimy?<\/strong><\/h3>\n\n\n\nBy zmniejszy\u0107 wp\u0142yw data bias na projektowane rozwi\u0105zanie IT, mo\u017cna:<\/p>\n\n\n\n
\n- Sprawdza\u0107, kogo w danych brakuje.<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Zanim przyjmiesz dane za pewnik, sprawd\u017a, kogo one opisuj\u0105. Zapytaj o metryczk\u0119 badania lub respondenta. Wa\u017cn\u0105 informacj\u0105 jest te\u017c jakiego czasu dotycz\u0105 dane \u2013 czy ten okres by\u0142 nietypowy (np. z powodu wydarze historycznych) i m\u00f3g\u0142 sprawi\u0107, \u017ce dane w obecnych warunkach nie b\u0119d\u0105 zupe\u0142nie wiarygodne.<\/p>\n\n\n\n
\n- \u0141\u0105czy\u0107 dane ilo\u015bciowe z jako\u015bciowymi.<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Nie polegaj tylko na jednym \u017ar\u00f3dle danych. Je\u015bli ze statystyk wynika jedno, a podczas warsztat\u00f3w uczestnicy m\u00f3wi\u0105 co innego, to znaczy, \u017ce omawiane zagadnienie wymaga dodatkowej weryfikacji.<\/p>\n\n\n\n
Wykorzystywanie AI w projektach znacz\u0105co pomaga, ale nie pozwala wykluczy\u0107 b\u0142\u0119d\u00f3w<\/strong><\/h2>\n\n\n\nNa koniec do\u0142\u00f3\u017cmy AI \u2013 sztuczn\u0105 inteligencj\u0119 \u2013 narz\u0119dzie, kt\u00f3re potrafi przyspieszy\u0107 prac\u0119, uporz\u0105dkowa\u0107 informacje i zautomatyzowa\u0107 cz\u0119\u015b\u0107 zada\u0144. Ale AI nadal dzia\u0142a w granicach danych, na kt\u00f3rych zosta\u0142o zbudowane, oraz kontekstu, kt\u00f3ry jeste\u015bmy w stanie mu dostarczy\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Sztuczna inteligencja uczy si\u0119 przede wszystkim na utrwalonych danych, na tym, co zosta\u0142o zapisane. Tymczasem du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 wiedzy potrzebnej w projektach IT ma charakter ukryty (tacit knowledge<\/a>) i jest osadzona w do\u015bwiadczeniu, intuicji, relacjach i kontek\u015bcie. <\/p>\n\n\n\nMichael Polany<\/a> opisywa\u0142 to s\u0142owami:<\/p>\n\n\n\n\nWiemy wi\u0119cej, ni\u017c potrafimy powiedzie\u0107.<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\nA wi\u0119c nie ca\u0142\u0105 wiedz\u0119 da si\u0119 \u0142atwo zamieni\u0107 w dokumentacj\u0119, wymaganie albo prompt.<\/p>\n\n\n\n
Je\u015bli nasz utopijny zesp\u00f3\u0142 wspomaga si\u0119 narz\u0119dziami AI, prawdopodobnie szybciej napisze kod, stre\u015bci dokumentacj\u0119 albo przygotuje pierwsz\u0105 wersj\u0119 wymaga\u0144. Nie znaczy to jednak, \u017ce przewidzi zachowania u\u017cytkownika w wielu mo\u017cliwych kontekstach: w stresie, po\u015bpiechu, zm\u0119czeniu albo sytuacji, kt\u00f3rej nikt wcze\u015bniej dobrze nie opisa\u0142.<\/p>\n\n\n\n
Do tego dochodz\u0105 halucynacje, czyli odpowiedzi brzmi\u0105ce wiarygodnie, ale nieprawdziwe lub nieprecyzyjne. A my \u2013 ludzie \u2013 dok\u0142adamy do tego automation bias<\/a>, czyli tendencj\u0119 do nadmiernego polegania na automatyzacji.<\/p>\n\n\n\nAI mo\u017ce by\u0107 \u015bwietnym wsparciem w projekcie, ale nie powinno by\u0107 traktowane jak zewn\u0119trzny, obiektywny ekspert. To raczej bardzo szybki wsp\u00f3\u0142pracownik, kt\u00f3ry pomaga zobaczy\u0107 wzorce, ale nadal mo\u017ce si\u0119 myli\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Zadzia\u0142ajmy<\/strong><\/h3>\n\n\n\nBy zmniejszy\u0107 wp\u0142yw ogranicze\u0144 AI na projektowane rozwi\u0105zanie IT, mo\u017cna:<\/p>\n\n\n\n
\n- Traktowa\u0107 odpowiedzi AI jako hipotezy, nie decyzje.<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
AI mo\u017ce podsun\u0105\u0107 wymaganie, scenariusz albo ryzyko, ale kto\u015b z zespo\u0142u powinien sprawdzi\u0107, czy pasuje to do rzeczywistego kontekstu projektu i czy ma sens. AI to tylko narz\u0119dzie \u2013 odpowiedzialno\u015b\u0107 za jego u\u017cycie pozostaje po stronie cz\u0142owieka.<\/p>\n\n\n\n
Zrozumienie to pierwszy krok do tworzenia lepszych system\u00f3w<\/strong><\/h2>\n\n\n\nIdealne oprogramowanie nie istnieje i nale\u017cy to zaakceptowa\u0107. Ale g\u0142owa do g\u00f3ry \u2013 to nie oznacza, \u017ce nasze rozwi\u0105zania nie mog\u0105 by\u0107 lepsze.<\/p>\n\n\n\n
Zrozumienie, dlaczego systemy projektowane nawet w najlepszych warunkach zawodz\u0105, zmienia spos\u00f3b projektowania. Zamiast pyta\u0107: \u201ejak zrobi\u0107 system dla wszystkich?\u201d, zaczynamy pyta\u0107: \u201edla kogo ten system mo\u017ce nie zadzia\u0142a\u0107?\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Nie jest to \u0142atwe pytanie, szczeg\u00f3lnie w analizie i zarz\u0105dzaniu produktem, gdzie operujemy na wysokim poziomie abstrakcji. M\u00f3wimy o procesach, rolach, scenariuszach, wymaganiach, KPI-ach. Pod tym wszystkim s\u0105 ludzie \u2013 zm\u0119czeni, zestresowani, starsi, m\u0142odsi, wykluczeni, przebod\u017acowani, w kryzysie, bez zasi\u0119gu, bez zaufania albo bez cierpliwo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
Nie stworzymy idealnego systemu, ale mo\u017cemy projektowa\u0107 bardziej \u015bwiadomie: szuka\u0107 luk w naszej perspektywie, sprawdza\u0107, kogo nie wida\u0107 w danych, testowa\u0107 rozwi\u0105zania w mniej idealnych warunkach i pyta\u0107 o scenariusze, kt\u00f3re nie mieszcz\u0105 si\u0119 w \u201ehappy path\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\nPomagaj\u0105 w tym mi\u0119dzy innymi:<\/p>\n\n\n\n
\n- persony uwzgl\u0119dniaj\u0105ce r\u00f3\u017cne kompetencje cyfrowe, konteksty \u017cyciowe i ograniczenia,<\/li>\n\n\n\n
- analiza kontekstu u\u017cycia \u2013 nie tylko \u201ekto korzysta\u201d, ale te\u017c \u201ekiedy, gdzie i w jakim stanie emocjonalnym\/fizycznym\u201d,<\/li>\n\n\n\n
- user stories pisane z perspektywy konkretnych ludzi, a nie abstrakcyjnego \u201eusera\u201d,<\/li>\n\n\n\n
- warsztaty oparte na pytaniu: \u201edla kogo to rozwi\u0105zanie na pewno b\u0119dzie trudne?\u201d,<\/li>\n\n\n\n
- badania z u\u017cytkownikami spoza naj\u0142atwiej dost\u0119pnej grupy,<\/li>\n\n\n\n
- monitorowanie produktu po wdro\u017ceniu: kto odpada, gdzie odpada i dlaczego,<\/li>\n\n\n\n
- awaryjne \u015bcie\u017cki dla os\u00f3b, kt\u00f3rych przypadk\u00f3w nie przewidzieli\u015bmy.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
\n \n ![\"\"](\"https:\/\/sii.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/Blog-Digital-Desktop_.jpg\")
\n <\/picture>\n \n \n Digital<\/h2>\n <\/div>\n
\n Zwi\u0119ksz zysk i poszerzaj grono zadowolonych klient\u00f3w dzi\u0119ki naszym us\u0142ugom in\u017cynierii oprogramowania, e-commerce, mobile i digital customer experience.\n <\/p>\n \n Oferta Digital<\/span>\n <\/a>\n <\/div>\n<\/div>\n\n\n\nPodsumowanie<\/strong><\/h2>\n\n\n\nPowy\u017csze narz\u0119dzia nie sprawi\u0105, \u017ce system stanie si\u0119 idealny, ale im lepiej rozumiemy, sk\u0105d bierze si\u0119 ta nieidealno\u015b\u0107, tym wi\u0119ksz\u0105 mamy szans\u0119 projektowa\u0107 uwa\u017cniej, uczciwiej i mniej krzywdz\u0105co.<\/p>\n\n\n\n
W moim odczuciu w\u0142a\u015bnie o taki poziom odpowiedzialno\u015bci warto walczy\u0107 w projektach IT.<\/p>\n\n\n
Z \u0142atwo\u015bci\u0105 kupujemy bilet komunikacyjny w poci\u0105gu za pomoc\u0105 smartfona? Prawdopodobnie nie we\u017amiemy pod uwag\u0119, \u017ce dla kogo\u015b przeszkod\u0105 mo\u017ce by\u0107 nie sama aplikacja, ale np. strach przed przewr\u00f3ceniem si\u0119 w komunikacji miejskiej.<\/p>\n\n\n\n
By zminimalizowa\u0107 wp\u0142yw ograniczonych perspektyw na projektowane rozwi\u0105zanie IT, mo\u017cna:<\/p>\n\n\n\n
- \n
- Zdefiniowa\u0107 <\/strong>kilka person<\/strong><\/a> \u2013 potencjalnych u\u017cytkownik\u00f3w. Warto po\u015bwi\u0119ci\u0107 na to \u0107wiczenie wi\u0119cej czasu i opisa\u0107 person\u0119 naprawd\u0119 szczeg\u00f3\u0142owo.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
TIP<\/strong>: zr\u00f3b szybki skan w g\u0142owie \u2013 czy kto\u015b z Twojej rodziny lub znajomych m\u00f3g\u0142by by\u0107 u\u017cytkownikiem tej aplikacji? Co mog\u0142oby by\u0107 dla tej osoby trudne, nieoczywiste albo wykluczaj\u0105ce?<\/p>\n\n\n\n
- \n
- Wykorzysta\u0107 na warsztatach technik\u0119 facylitacji <\/strong>TRIZ<\/strong><\/a>,<\/strong> \u017ceby wsp\u00f3lnie zastanowi\u0107 si\u0119 \u201edla kogo nasze rozwi\u0105zanie na pewno nie zadzia\u0142a\u201d lub \u201ejak musieliby\u015bmy zaprojektowa\u0107 to rozwi\u0105zanie, \u017ceby dla danej persony na pewno nie zadzia\u0142a\u0142o\u201d. Takie \u0107wiczenie pomaga nazwa\u0107 za\u0142o\u017cenia, kt\u00f3re zwykle pozostaj\u0105 niewidoczne, i poszerza perspektyw\u0119 zespo\u0142u.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Empatia poznawcza pomaga, ale nie jest wystarczaj\u0105ca<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
Nawet je\u015bli bardzo si\u0119 staramy zobaczy\u0107 cudz\u0105 perspektyw\u0119, bardzo trudno jest nie narzuca\u0107 dodatkowo w\u0142asnego postrzegania. I w\u0142a\u015bnie dlatego empatia poznawcza pomaga, ale nie wystarcza.<\/p>\n\n\n\n
Jest fundamentalna r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy rozumieniem zagadnienia lub problemu intelektualnie a prze\u017cyciem go na w\u0142asnej sk\u00f3rze.<\/p>\n\n\n\n
Projektant mo\u017ce rozumie\u0107, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 u\u017cytkownik\u00f3w korzysta ze starszych telefon\u00f3w, s\u0142abszego internetu albo ma trudno\u015b\u0107 z koncentracj\u0105, a mimo to niecelowo tworzy\u0107 rozwi\u0105zania wymagaj\u0105ce szybkiego sprz\u0119tu, stabilnego po\u0142\u0105czenia i pe\u0142nej uwagi. Nie dlatego, \u017ce ignoruje potrzeby u\u017cytkownik\u00f3w. Raczej dlatego, \u017ce w\u0142asna codzienno\u015b\u0107 nieustannie zaburza projektowanie dostosowane do rzeczywisto\u015bci innych.<\/strong><\/p>\n\n\n\n
Niemo\u017cliwym jest przewidzie\u0107 wszystkie preferencje i ograniczenia u\u017cytkownik\u00f3w (np. ograniczenia kognitywne). Nawet gdyby by\u0142o to mo\u017cliwe, aplikacja tworzona z ambicj\u0105 \u201edla ka\u017cdego, w ka\u017cdej sytuacji\u201d bardzo szybko sta\u0142aby si\u0119 projektem bez ko\u0144ca:<\/p>\n\n\n\n
- \n
- kosztownym,<\/li>\n\n\n\n
- rozci\u0105gni\u0119tym w czasie<\/li>\n\n\n\n
- i pe\u0142nym sprzecznych potrzeb.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
User research<\/em>, wywiady, persony \u2013 to narz\u0119dzia, kt\u00f3re bardzo pomagaj\u0105, ale \u017cadne z nich nie przenosi projektanta do innego cia\u0142a, innej historii \u017cycia ani innego kontekstu ekonomicznego. Mo\u017cemy jedynie pr\u00f3bowa\u0107 zbli\u017ca\u0107 si\u0119 do do\u015bwiadcze\u0144 innych.<\/p>\n\n\n\n
Minimalizowanie ogranicze\u0144<\/strong><\/h3>\n\n\n\n
By zminimalizowa\u0107 wp\u0142yw tego ograniczenia na projektowane rozwi\u0105zanie IT, warto:<\/p>\n\n\n\n
- \n
- Zaplanowa\u0107 wyj\u015bcie awaryjne dla przypadk\u00f3w<\/strong>, kt\u00f3re pomin\u0119li\u015bmy \u2013 np. podanie numeru kontaktowego dla os\u00f3b, kt\u00f3re potrzebuj\u0105 dodatkowego wsparcia.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Pami\u0119taj, \u017ce obs\u0142uga ka\u017cdego przypadku nie musi by\u0107 cyfrowa \u2013 czasami wystarczy dodatkowa informacja lub e-mail, na kt\u00f3ry zagubiony u\u017cytkownik mo\u017ce napisa\u0107.<\/p>\n\n\n\n
- \n
- Testowa\u0107 rozwi\u0105zanie w mniej komfortowych warunkach ni\u017c w\u0142asne.<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Warto sprawdzi\u0107 aplikacj\u0119 na starszym telefonie, przy s\u0142abym internecie, w po\u015bpiechu, na zewn\u0105trz, w ha\u0142asie albo z ograniczon\u0105 mo\u017cliwo\u015bci\u0105 skupienia. Takie testy nie oddadz\u0105 w pe\u0142ni do\u015bwiadczenia u\u017cytkownika, ale pomog\u0105 wyj\u015b\u0107 poza domy\u015blne warunki pracy zespo\u0142u.<\/p>\n\n\n\n
TIP:<\/strong> Zr\u00f3b prosty eksperyment: spr\u00f3buj wykona\u0107 kluczowy proces w aplikacji, u\u017cywaj\u0105c niedominuj\u0105cej r\u0119ki lub zmie\u0144 celowo rozdzielczo\u015b\u0107 swojego ekranu na nisk\u0105 (1024×768).<\/p>\n\n\n\n
Projektujemy dla wybranego modelu u\u017cytkownika<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
W fazie analizy i projektowania tworzymy list\u0119 za\u0142o\u017ce\u0144, scenariuszy, wersji proces\u00f3w i typ\u00f3w u\u017cytkownik\u00f3w. Nawet je\u015bli robimy to \u015bwiadomie i rzetelnie, zwykle opieramy si\u0119 na pewnym modelowym scenariuszu.<\/p>\n\n\n\n
Zak\u0142adamy, \u017ce u\u017cytkownik jest umiejscowiony w konkretnym kontek\u015bcie biznesowym, chce osi\u0105gn\u0105\u0107 okre\u015blony cel, ma czas, rozumie proces, dzia\u0142a w typowych warunkach i porusza si\u0119 po sko\u0144czonej liczbie \u015bcie\u017cek.<\/p>\n\n\n\n
Je\u015bli jednak przyjrzymy si\u0119 temu uwa\u017cniej, oka\u017ce si\u0119, \u017ce projektujemy rozwi\u0105zanie dla cz\u0142owieka, kt\u00f3ry w praktyce prawie nie istnieje<\/strong> \u2013 spokojnego, skoncentrowanego, w dobrym humorze, cierpliwego i z pe\u0142n\u0105 bateri\u0105 telefonu czy laptopa.<\/p>\n\n\n\n
Prawdziwi u\u017cytkownicy bywaj\u0105 zupe\u0142nie inni. Loguj\u0105 si\u0119 do aplikacji na mrozie, jedn\u0105 r\u0119k\u0105. Wype\u0142niaj\u0105 formularze po ca\u0142onocnej opiece nad chorym dzieckiem. Obs\u0142uguj\u0105 aplikacj\u0119 w trakcie kryzysu finansowego lub emocjonalnego. Nie maj\u0105 czasu, wi\u0119c w po\u015bpiechu klikaj\u0105 w formularze, pr\u00f3buj\u0105c za\u0142atwi\u0107 spraw\u0119 mi\u0119dzy jednym spotkaniem a drugim.<\/p>\n\n\n\n
Nic dziwnego, \u017ce w takich warunkach co\u015b mo\u017ce zadzia\u0142a\u0107 w nieoczekiwany dla u\u017cytkownika spos\u00f3b. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nas zna to uczucie, kiedy mamy wra\u017cenie, \u017ce \u201ejaki\u015b g\u0142upi system\u201d przeszkadza, a nie pomaga.<\/p>\n\n\n\n
Co zrobi\u0107?<\/strong><\/h3>\n\n\n\n
By zmniejszy\u0107 wp\u0142yw projektowania pod zbyt idealny model u\u017cytkownika, mo\u017cna:<\/p>\n\n\n\n
- \n
- Skonsultowa\u0107 rozwi\u0105zanie z osob\u0105 niezaanga\u017cowan\u0105 w projekt.<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Najlepiej z kim\u015b, kto nie zna Twoich za\u0142o\u017ce\u0144 i skr\u00f3t\u00f3w my\u015blowych. Taka osoba szybciej zauwa\u017cy miejsca, kt\u00f3re dla zespo\u0142u sta\u0142y si\u0119 \u201eoczywiste\u201d, cho\u0107 dla u\u017cytkownika wcale takie nie b\u0119d\u0105.<\/p>\n\n\n\n
- \n
- Opisywa\u0107 wymagania bardziej kontekstowo.<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Zamiast pisa\u0107 o generycznym \u201eu\u017cytkowniku\u201d, warto osadzi\u0107 wymaganie w konkretnym scenariuszu \u017cyciowym. To pomaga zespo\u0142owi zobaczy\u0107 nie tylko cel u\u017cytkownika, ale te\u017c warunki, w jakich b\u0119dzie pr\u00f3bowa\u0142 go osi\u0105gn\u0105\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Na przyk\u0142ad zamiast neutralnego:<\/p>\n\n\n\n
\n
Jako u\u017cytkownik<\/em><\/p>\n\n\n\n
chc\u0119 zg\u0142osi\u0107 urodzenie dziecka online,<\/em><\/p>\n\n\n\n
\u017ceby nie musie\u0107 robi\u0107 tego osobi\u015bcie w urz\u0119dzie.<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n
mo\u017cna napisa\u0107:<\/p>\n\n\n\n
\n
Jako ojciec nowonarodzonego dziecka, niewyspany po pierwszych dniach opieki,<\/em><\/p>\n\n\n\n
chc\u0119 zg\u0142osi\u0107 online urodzenie dziecka,<\/em><\/p>\n\n\n\n
\u017ceby nie musie\u0107 jecha\u0107 osobi\u015bcie do urz\u0119du.<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n
Taki opis \u0142atwiej zmienia perspektyw\u0119 i przekierowuje my\u015blenie z \u201enijakiego usera\u201d na prawdziwego cz\u0142owieka.<\/p>\n\n\n\n
Przeci\u0105\u017cenie poznawcze i \u017cycie w cyfrowym \u015bwiecie<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
Ludzkie m\u00f3zgi nie powsta\u0142y w \u015bwiecie powiadomie\u0144, nieko\u0144cz\u0105cych si\u0119 feed\u00f3w, kilkunastu aplikacji dziennie i ci\u0105g\u0142ego prze\u0142\u0105czania uwagi.<\/p>\n\n\n\n
W psychologii ewolucyjnej opisuje si\u0119 to jako evolutionary mismatch<\/a> \u2013 niedopasowanie mi\u0119dzy mechanizmami, kt\u00f3re kszta\u0142towa\u0142y si\u0119 w dawnych warunkach \u015brodowiskowych, a bod\u017acami i wymaganiami wsp\u00f3\u0142czesnego \u015bwiata. W przypadku technologii cyfrowych oznacza to, \u017ce nasze systemy poznawcze i spo\u0142eczne s\u0105 wystawiane na du\u017c\u0105 ilo\u015b\u0107, tempo i intensywno\u015b\u0107 bod\u017ac\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
W obszarze UX pisze si\u0119 mi\u0119dzy innymi o tym, \u017ce wysoki cognitive load utrudnia<\/a> znajdowanie informacji i ko\u0144czenie zada\u0144.<\/p>\n\n\n\n
U\u017cytkownicy korzystaj\u0105 z interfejs\u00f3w bez specjalnego skupienia i do\u015b\u0107 niedbale. I nie mo\u017cemy mie\u0107 do nich o to pretensji, gdy\u017c rozwi\u0105zania IT s\u0105 temu wsp\u00f3\u0142winne (polecam perspektyw\u0119 Sary Wachter-Boettcher, kt\u00f3ra w swojej ksi\u0105\u017cce<\/a> pisze o rozwi\u0105zaniach IT, kt\u00f3re uznaje za toksyczne). Na przyk\u0142ad, social media zawieraj\u0105 wiele funkcji projektowanych po to, \u017ceby u\u017cytkownik zosta\u0142 jeszcze chwil\u0119. A potem jeszcze chwil\u0119. I jeszcze jedn\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Efekt? Coraz trudniej skupi\u0107 si\u0119 na jednym zadaniu d\u0142u\u017cej ni\u017c na kilkana\u015bcie, kilkadziesi\u0105t sekund.<\/p>\n\n\n\n
Dlatego te\u017c d\u0142ugie formularze, wiele krok\u00f3w, komunikaty b\u0142\u0119d\u00f3w napisane technicznym j\u0119zykiem, brak mo\u017cliwo\u015bci zapisania post\u0119pu oraz to, \u017ce ten konkretny formularz dzia\u0142a inaczej ni\u017c 10 innych podobnych \u2013 mog\u0105 powodowa\u0107 stres.<\/p>\n\n\n\n
Rozwi\u0105\u017cmy to <\/strong><\/h3>\n\n\n\n
By zmniejszy\u0107 wp\u0142yw przeci\u0105\u017cenia poznawczego na projektowane rozwi\u0105zanie IT:<\/p>\n\n\n\n
- \n
- Zacznij od zaprojektowania najprostszej \u015bcie\u017cki u\u017cytkownika, kt\u00f3ra pozwoli osi\u0105gn\u0105\u0107 cel procesu (MVP).<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Podczas warsztat\u00f3w zastan\u00f3w si\u0119, jak mo\u017cna to zrobi\u0107 najpro\u015bciej. Mo\u017ce skorzysta\u0107 z techniki User Story Mapping<\/a>, kt\u00f3ra pomaga w dzieleniu zakresu na iteracje. Je\u015bli uczestnicy warsztat\u00f3w nie chc\u0105 z niczego zrezygnowa\u0107 i m\u00f3wi\u0105, \u017ce wszystko jest r\u00f3wnie wa\u017cne, si\u0119gnij do metody priorytetyzacji 100 dolar method<\/a>.<\/p>\n\n\n\n
- \n
- Miej z ty\u0142u g\u0142owy<\/strong>, \u017ce gdy projektujemy rozwi\u0105zanie IT, cz\u0119sto jeste\u015bmy podekscytowani, \u201ezanurzeni w kontek\u015bcie\u201d, zaanga\u017cowani w realizacj\u0119 projektu, ale dla u\u017cytkownika to tylko kolejny system<\/strong>. Chce osi\u0105gn\u0105\u0107 sw\u00f3j cel i i\u015b\u0107 dalej. Warto mu to u\u0142atwi\u0107 \u2013 wtedy b\u0119dzie bardziej zadowolony z korzystania z naszej aplikacji.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Trudno pogodzi\u0107 oczekiwania wszystkich pokole\u0144 w jednym narz\u0119dziu<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
Kolejnym aspektem wartym wspomnienia jest fakt, \u017ce u\u017cytkownicy jednej aplikacji mog\u0105 nale\u017ce\u0107 do r\u00f3\u017cnych generacji, by\u0107 w r\u00f3\u017cnym wieku i posiada\u0107 r\u00f3\u017cne do\u015bwiadczenia cyfrowe.<\/p>\n\n\n\n
Pokolenia r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 nie tylko poziomem kompetencji cyfrowych, ale te\u017c oczekiwaniami wobec technologii, zaufaniem do niej oraz sposobem wchodzenia z ni\u0105 w interakcj\u0119.<\/p>\n\n\n\n
Wida\u0107 to cho\u0107by w danych o kompetencjach cyfrowych: wed\u0142ug Eurostatu<\/a> w 2025 roku tylko 60% os\u00f3b w wieku 16\u201374 lat w UE mia\u0142o co najmniej podstawowe umiej\u0119tno\u015bci cyfrowe, mimo \u017ce unijny cel na 2030 rok wynosi 80%. W\u015br\u00f3d m\u0142odych os\u00f3b ten poziom jest wy\u017cszy \u2013 76% m\u0142odych kobiet i 73% m\u0142odych m\u0119\u017cczyzn mia\u0142o co najmniej podstawowe kompetencje cyfrowe.<\/p>\n\n\n\n
M\u0142odsze generacje oczekuj\u0105 natychmiastowego rezultatu w zakresie mobilno\u015bci i intuicyjno\u015bci. Starsze potrzebuj\u0105 przewidywalno\u015bci, prostoty i marginesu na b\u0142\u0105d.<\/p>\n\n\n\n
To, co dla jednych jest \u201eoczywistym u\u0142atwieniem\u201d \u2013 logowanie biometryczne, powiadomienia push, onboarding przez wideo \u2013 dla innych jest barier\u0105 lub \u017ar\u00f3d\u0142em niepokoju. Nielsen Norman Group<\/a> zwraca uwag\u0119, \u017ce u\u017cytkownicy 65+ mierz\u0105 si\u0119 z konkretnymi wyzwaniami w korzystaniu ze stron i aplikacji, a wzrost kompetencji cyfrowych tej grupy nie zwalnia projektant\u00f3w z obowi\u0105zku dostosowywania rozwi\u0105za\u0144 do starszych u\u017cytkownik\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Rozw\u00f3j technologiczny, AI, wprowadzanie coraz bardziej zaawansowanych rozwi\u0105za\u0144 zwi\u0119kszaj\u0105 cyfrowe wykluczenie. \u017bycie w cyfrowym \u015bwiecie nie oznacza, \u017ce wszyscy szybko si\u0119 dostosuj\u0105. To wa\u017cne, by przy projektowaniu rozwi\u0105za\u0144 IT nie zapomina\u0107 o tym, \u017ce u\u017cytkownicy maj\u0105 r\u00f3\u017cnorodne priorytety w \u017cyciu \u2013 nie dla wszystkich b\u0119dzie to sp\u0119dzanie wieczor\u00f3w na nauce tego, jak dzia\u0142a BLIK albo czym jest uwierzytelnianie dwusk\u0142adnikowe.<\/p>\n\n\n\n
Mo\u017cemy protestowa\u0107 i oczekiwa\u0107, \u017ce ludzie si\u0119 dostosuj\u0105 \u2013 bo przecie\u017c tak dzia\u0142a dzisiejszy \u015bwiat! Tylko \u017ce to nieprawda. Wystarczy si\u0119 rozejrze\u0107, a oka\u017ce si\u0119, \u017ce anegdota \u201emoja matka twierdzi, \u017ce nigdy nie ustawia\u0142a \u017cadnego has\u0142a do maila i zawsze dzia\u0142a\u0142o\u201d jest bardzo powszechna, a takie osoby mamy w swoim najbli\u017cszym otoczeniu.<\/p>\n\n\n\n
M\u0142odsze pokolenia urodzi\u0142y si\u0119 niemal z tabletami w d\u0142oniach. To osoby du\u017co bardziej \u015bwiadome cyfrowo ni\u017c poprzednie pokolenia, ale z innymi ograniczeniami.<\/p>\n\n\n\n
Zastanawiali\u015bcie si\u0119 kiedy\u015b, jak wiele os\u00f3b z pokolenia Z i m\u0142odszych umie pisa\u0107 na klawiaturze? Ot\u00f3\u017c, coraz mniej \u2013 przynajmniej na to wskazuj\u0105 obserwacje i dane przywo\u0142ywane w tekstach<\/a> o spadku kompetencji pisania na klawiaturze u m\u0142odszych u\u017cytkownik\u00f3w. M\u0142ode pokolenia korzystaj\u0105 znacznie cz\u0119\u015bciej z urz\u0105dze\u0144 mobilnych z ekranami dotykowymi ni\u017c z tradycyjnych komputer\u00f3w lub laptop\u00f3w. A przecie\u017c aplikacje czy formularze na urz\u0105dzenia mobilne projektuje si\u0119 inaczej ni\u017c te na urz\u0105dzenia z fizyczn\u0105 klawiatur\u0105.<\/p>\n\n\n\n
R\u00f3\u017cnice pokoleniowe \u2013 co z nimi?<\/strong><\/h3>\n\n\n\n
By zmniejszy\u0107 wp\u0142yw r\u00f3\u017cnic pokoleniowych na projektowane rozwi\u0105zanie IT, mo\u017cna:<\/p>\n\n\n\n
- \n
- Projektowa\u0107 alternatywne \u015bcie\u017cki dla istotnych krok\u00f3w procesu.<\/strong>
Nie ka\u017cde \u201enowoczesne u\u0142atwienie\u201d powinno by\u0107 jedyn\u0105 drog\u0105. Biometria jest wygodna \u2013 ale warto mie\u0107 alternatyw\u0119. Powiadomienie push jest szybkie \u2013 ale nie ka\u017cdy je zauwa\u017cy albo zrozumie. Im wa\u017cniejszy proces, tym mniej powinien zale\u017ce\u0107 od jednego urz\u0105dzenia, jednego kana\u0142u albo jednej kompetencji cyfrowej.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
TIP: <\/strong>Waliduj\u0105c wymagania z interesariuszami albo omawiaj\u0105c je z zespo\u0142em podczas refinementu, odwo\u0142uj si\u0119 do przygotowanych person. Dobrym pomys\u0142em mo\u017ce by\u0107 dodanie do Definition of Ready punktu, kt\u00f3ry b\u0119dzie przypomina\u0142 o sprawdzeniu wymaga\u0144 pod k\u0105tem r\u00f3\u017cnych typ\u00f3w u\u017cytkownik\u00f3w. Na przyk\u0142ad: \u201eWymaganie zosta\u0142o zwalidowane wzgl\u0119dem kluczowych person i ich ogranicze\u0144 cyfrowych\u201d.<\/p>\n\n\n\nTo nie oznacza, \u017ce ka\u017cda funkcja musi mie\u0107 pi\u0119\u0107 wariant\u00f3w dla pi\u0119ciu pokole\u0144. Chodzi raczej o to, \u017ceby przy wa\u017cnych procesach \u015bwiadomie sprawdzi\u0107, czy nie projektujemy rozwi\u0105zania, kt\u00f3re wykluczy kogo\u015b, kto ma inny spos\u00f3b rozumienia technologii lub zwyczaje ni\u017c cz\u0142onkowie zespo\u0142u projektowego.<\/p>\n\n\n\n
Data bias \u2013 dane nie odzwierciedlaj\u0105 rzeczywisto\u015bci<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
Mo\u017cna \u0142atwo powiedzie\u0107: dobrze, ludzie maj\u0105 ograniczon\u0105 perspektyw\u0119, wi\u0119c oprzyjmy si\u0119 na danych. Problem w tym, \u017ce dane te\u017c nie s\u0105 magicznym portalem do obiektywnej rzeczywisto\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
Dane, na podstawie kt\u00f3rych podejmowane s\u0105 decyzje, r\u00f3wnie\u017c nie s\u0105 w pe\u0142ni neutralne. Statystyki, badania u\u017cytkownik\u00f3w czy wyniki ankiet rzadko przedstawiaj\u0105 pe\u0142ny obraz sytuacji. Cz\u0119\u015bciej pokazuj\u0105 obraz tej grupy, kt\u00f3r\u0105 uda\u0142o si\u0119 zbada\u0107, zmierzy\u0107 albo kt\u00f3rej zachowania naj\u0142atwiej by\u0142o zarejestrowa\u0107 w systemie. NIST<\/a> zwraca uwag\u0119, \u017ce bias w systemach AI wynika nie tylko z problem\u00f3w technicznych, ale te\u017c z ludzkich, spo\u0142ecznych i instytucjonalnych uprzedze\u0144 obecnych w danych i procesach ich tworzenia.<\/p>\n\n\n\n
Do\u015b\u0107 popularnym przyk\u0142adem jest narz\u0119dzie Amazona do automatycznej selekcji CV, kt\u00f3re firma ostatecznie porzuci\u0142a. System uczy\u0142 si\u0119 na danych z wcze\u015bniejszych rekrutacji, a poniewa\u017c w bran\u017cy technologicznej przez lata dominowali m\u0119\u017cczy\u017ani, zacz\u0105\u0142 odtwarza\u0107 ten wzorzec. Wed\u0142ug Reutersa<\/a> narz\u0119dzie obni\u017ca\u0142o ocen\u0119 CV zawieraj\u0105cych s\u0142owo \u201ewomen\u2019s\u201d oraz kandydatur absolwentek \u017ce\u0144skich uczelni.<\/p>\n\n\n\n
Podobny problem wida\u0107 w medycynie. Przez lata kobiety by\u0142y niedostatecznie reprezentowane w badaniach klinicznych. NIH<\/a> zacz\u0105\u0142 formalnie zach\u0119ca\u0107 do ich w\u0142\u0105czania dopiero pod koniec lat 80. Efekt takich luk wida\u0107 cho\u0107by w interpretacji chor\u00f3b serca. Za \u201etypowe\u201d objawy zawa\u0142u cz\u0119sto uznaje si\u0119 silny b\u00f3l w klatce piersiowej, ale u kobiet<\/a> cz\u0119\u015bciej pojawiaj\u0105 si\u0119 te\u017c mniej oczywiste symptomy: duszno\u015b\u0107, nudno\u015bci, b\u00f3l plec\u00f3w, szcz\u0119ki lub ramienia, nietypowe zm\u0119czenie albo os\u0142abienie.<\/p>\n\n\n\n
Dane, po kt\u00f3re si\u0119gamy przy decyzjach projektowych, odzwierciedlaj\u0105 wi\u0119c nie tylko rzeczywisto\u015b\u0107, ale te\u017c trendy, braki, uproszczenia i uprzedzenia ludzi, kt\u00f3rzy te dane zbierali, opisywali albo wcze\u015bniej na ich podstawie podejmowali decyzje.<\/p>\n\n\n\n
Co z tym zrobimy?<\/strong><\/h3>\n\n\n\n
By zmniejszy\u0107 wp\u0142yw data bias na projektowane rozwi\u0105zanie IT, mo\u017cna:<\/p>\n\n\n\n
- \n
- Sprawdza\u0107, kogo w danych brakuje.<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Zanim przyjmiesz dane za pewnik, sprawd\u017a, kogo one opisuj\u0105. Zapytaj o metryczk\u0119 badania lub respondenta. Wa\u017cn\u0105 informacj\u0105 jest te\u017c jakiego czasu dotycz\u0105 dane \u2013 czy ten okres by\u0142 nietypowy (np. z powodu wydarze historycznych) i m\u00f3g\u0142 sprawi\u0107, \u017ce dane w obecnych warunkach nie b\u0119d\u0105 zupe\u0142nie wiarygodne.<\/p>\n\n\n\n
- \n
- \u0141\u0105czy\u0107 dane ilo\u015bciowe z jako\u015bciowymi.<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Nie polegaj tylko na jednym \u017ar\u00f3dle danych. Je\u015bli ze statystyk wynika jedno, a podczas warsztat\u00f3w uczestnicy m\u00f3wi\u0105 co innego, to znaczy, \u017ce omawiane zagadnienie wymaga dodatkowej weryfikacji.<\/p>\n\n\n\n
Wykorzystywanie AI w projektach znacz\u0105co pomaga, ale nie pozwala wykluczy\u0107 b\u0142\u0119d\u00f3w<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
Na koniec do\u0142\u00f3\u017cmy AI \u2013 sztuczn\u0105 inteligencj\u0119 \u2013 narz\u0119dzie, kt\u00f3re potrafi przyspieszy\u0107 prac\u0119, uporz\u0105dkowa\u0107 informacje i zautomatyzowa\u0107 cz\u0119\u015b\u0107 zada\u0144. Ale AI nadal dzia\u0142a w granicach danych, na kt\u00f3rych zosta\u0142o zbudowane, oraz kontekstu, kt\u00f3ry jeste\u015bmy w stanie mu dostarczy\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Sztuczna inteligencja uczy si\u0119 przede wszystkim na utrwalonych danych, na tym, co zosta\u0142o zapisane. Tymczasem du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 wiedzy potrzebnej w projektach IT ma charakter ukryty (tacit knowledge<\/a>) i jest osadzona w do\u015bwiadczeniu, intuicji, relacjach i kontek\u015bcie. <\/p>\n\n\n\n
Michael Polany<\/a> opisywa\u0142 to s\u0142owami:<\/p>\n\n\n\n
\n
Wiemy wi\u0119cej, ni\u017c potrafimy powiedzie\u0107.<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n
A wi\u0119c nie ca\u0142\u0105 wiedz\u0119 da si\u0119 \u0142atwo zamieni\u0107 w dokumentacj\u0119, wymaganie albo prompt.<\/p>\n\n\n\n
Je\u015bli nasz utopijny zesp\u00f3\u0142 wspomaga si\u0119 narz\u0119dziami AI, prawdopodobnie szybciej napisze kod, stre\u015bci dokumentacj\u0119 albo przygotuje pierwsz\u0105 wersj\u0119 wymaga\u0144. Nie znaczy to jednak, \u017ce przewidzi zachowania u\u017cytkownika w wielu mo\u017cliwych kontekstach: w stresie, po\u015bpiechu, zm\u0119czeniu albo sytuacji, kt\u00f3rej nikt wcze\u015bniej dobrze nie opisa\u0142.<\/p>\n\n\n\n
Do tego dochodz\u0105 halucynacje, czyli odpowiedzi brzmi\u0105ce wiarygodnie, ale nieprawdziwe lub nieprecyzyjne. A my \u2013 ludzie \u2013 dok\u0142adamy do tego automation bias<\/a>, czyli tendencj\u0119 do nadmiernego polegania na automatyzacji.<\/p>\n\n\n\n
AI mo\u017ce by\u0107 \u015bwietnym wsparciem w projekcie, ale nie powinno by\u0107 traktowane jak zewn\u0119trzny, obiektywny ekspert. To raczej bardzo szybki wsp\u00f3\u0142pracownik, kt\u00f3ry pomaga zobaczy\u0107 wzorce, ale nadal mo\u017ce si\u0119 myli\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Zadzia\u0142ajmy<\/strong><\/h3>\n\n\n\n
By zmniejszy\u0107 wp\u0142yw ogranicze\u0144 AI na projektowane rozwi\u0105zanie IT, mo\u017cna:<\/p>\n\n\n\n
- \n
- Traktowa\u0107 odpowiedzi AI jako hipotezy, nie decyzje.<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
AI mo\u017ce podsun\u0105\u0107 wymaganie, scenariusz albo ryzyko, ale kto\u015b z zespo\u0142u powinien sprawdzi\u0107, czy pasuje to do rzeczywistego kontekstu projektu i czy ma sens. AI to tylko narz\u0119dzie \u2013 odpowiedzialno\u015b\u0107 za jego u\u017cycie pozostaje po stronie cz\u0142owieka.<\/p>\n\n\n\n
Zrozumienie to pierwszy krok do tworzenia lepszych system\u00f3w<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
Idealne oprogramowanie nie istnieje i nale\u017cy to zaakceptowa\u0107. Ale g\u0142owa do g\u00f3ry \u2013 to nie oznacza, \u017ce nasze rozwi\u0105zania nie mog\u0105 by\u0107 lepsze.<\/p>\n\n\n\n
Zrozumienie, dlaczego systemy projektowane nawet w najlepszych warunkach zawodz\u0105, zmienia spos\u00f3b projektowania. Zamiast pyta\u0107: \u201ejak zrobi\u0107 system dla wszystkich?\u201d, zaczynamy pyta\u0107: \u201edla kogo ten system mo\u017ce nie zadzia\u0142a\u0107?\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Nie jest to \u0142atwe pytanie, szczeg\u00f3lnie w analizie i zarz\u0105dzaniu produktem, gdzie operujemy na wysokim poziomie abstrakcji. M\u00f3wimy o procesach, rolach, scenariuszach, wymaganiach, KPI-ach. Pod tym wszystkim s\u0105 ludzie \u2013 zm\u0119czeni, zestresowani, starsi, m\u0142odsi, wykluczeni, przebod\u017acowani, w kryzysie, bez zasi\u0119gu, bez zaufania albo bez cierpliwo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
Nie stworzymy idealnego systemu, ale mo\u017cemy projektowa\u0107 bardziej \u015bwiadomie: szuka\u0107 luk w naszej perspektywie, sprawdza\u0107, kogo nie wida\u0107 w danych, testowa\u0107 rozwi\u0105zania w mniej idealnych warunkach i pyta\u0107 o scenariusze, kt\u00f3re nie mieszcz\u0105 si\u0119 w \u201ehappy path\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n
Pomagaj\u0105 w tym mi\u0119dzy innymi:<\/p>\n\n\n\n
- \n
- persony uwzgl\u0119dniaj\u0105ce r\u00f3\u017cne kompetencje cyfrowe, konteksty \u017cyciowe i ograniczenia,<\/li>\n\n\n\n
- analiza kontekstu u\u017cycia \u2013 nie tylko \u201ekto korzysta\u201d, ale te\u017c \u201ekiedy, gdzie i w jakim stanie emocjonalnym\/fizycznym\u201d,<\/li>\n\n\n\n
- user stories pisane z perspektywy konkretnych ludzi, a nie abstrakcyjnego \u201eusera\u201d,<\/li>\n\n\n\n
- warsztaty oparte na pytaniu: \u201edla kogo to rozwi\u0105zanie na pewno b\u0119dzie trudne?\u201d,<\/li>\n\n\n\n
- badania z u\u017cytkownikami spoza naj\u0142atwiej dost\u0119pnej grupy,<\/li>\n\n\n\n
- monitorowanie produktu po wdro\u017ceniu: kto odpada, gdzie odpada i dlaczego,<\/li>\n\n\n\n
- awaryjne \u015bcie\u017cki dla os\u00f3b, kt\u00f3rych przypadk\u00f3w nie przewidzieli\u015bmy.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
\n \n \n <\/picture>\n \n\nDigital<\/h2>\n <\/div>\n
\n Zwi\u0119ksz zysk i poszerzaj grono zadowolonych klient\u00f3w dzi\u0119ki naszym us\u0142ugom in\u017cynierii oprogramowania, e-commerce, mobile i digital customer experience.\n <\/p>\n \n Oferta Digital<\/span>\n <\/a>\n <\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
Podsumowanie<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
Powy\u017csze narz\u0119dzia nie sprawi\u0105, \u017ce system stanie si\u0119 idealny, ale im lepiej rozumiemy, sk\u0105d bierze si\u0119 ta nieidealno\u015b\u0107, tym wi\u0119ksz\u0105 mamy szans\u0119 projektowa\u0107 uwa\u017cniej, uczciwiej i mniej krzywdz\u0105co.<\/p>\n\n\n\n
W moim odczuciu w\u0142a\u015bnie o taki poziom odpowiedzialno\u015bci warto walczy\u0107 w projektach IT.<\/p>\n\n\n
- Traktowa\u0107 odpowiedzi AI jako hipotezy, nie decyzje.<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- \u0141\u0105czy\u0107 dane ilo\u015bciowe z jako\u015bciowymi.<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- Sprawdza\u0107, kogo w danych brakuje.<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- Projektowa\u0107 alternatywne \u015bcie\u017cki dla istotnych krok\u00f3w procesu.<\/strong>
- Miej z ty\u0142u g\u0142owy<\/strong>, \u017ce gdy projektujemy rozwi\u0105zanie IT, cz\u0119sto jeste\u015bmy podekscytowani, \u201ezanurzeni w kontek\u015bcie\u201d, zaanga\u017cowani w realizacj\u0119 projektu, ale dla u\u017cytkownika to tylko kolejny system<\/strong>. Chce osi\u0105gn\u0105\u0107 sw\u00f3j cel i i\u015b\u0107 dalej. Warto mu to u\u0142atwi\u0107 \u2013 wtedy b\u0119dzie bardziej zadowolony z korzystania z naszej aplikacji.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- Zacznij od zaprojektowania najprostszej \u015bcie\u017cki u\u017cytkownika, kt\u00f3ra pozwoli osi\u0105gn\u0105\u0107 cel procesu (MVP).<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- Opisywa\u0107 wymagania bardziej kontekstowo.<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- Skonsultowa\u0107 rozwi\u0105zanie z osob\u0105 niezaanga\u017cowan\u0105 w projekt.<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- Testowa\u0107 rozwi\u0105zanie w mniej komfortowych warunkach ni\u017c w\u0142asne.<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- Zaplanowa\u0107 wyj\u015bcie awaryjne dla przypadk\u00f3w<\/strong>, kt\u00f3re pomin\u0119li\u015bmy \u2013 np. podanie numeru kontaktowego dla os\u00f3b, kt\u00f3re potrzebuj\u0105 dodatkowego wsparcia.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- Wykorzysta\u0107 na warsztatach technik\u0119 facylitacji <\/strong>TRIZ<\/strong><\/a>,<\/strong> \u017ceby wsp\u00f3lnie zastanowi\u0107 si\u0119 \u201edla kogo nasze rozwi\u0105zanie na pewno nie zadzia\u0142a\u201d lub \u201ejak musieliby\u015bmy zaprojektowa\u0107 to rozwi\u0105zanie, \u017ceby dla danej persony na pewno nie zadzia\u0142a\u0142o\u201d. Takie \u0107wiczenie pomaga nazwa\u0107 za\u0142o\u017cenia, kt\u00f3re zwykle pozostaj\u0105 niewidoczne, i poszerza perspektyw\u0119 zespo\u0142u.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n