Innowacyjna gospodarka Ukrainy w warunkach pełnoskalowej wojny wykazuje niezwykłą zdolność do dynamicznej adaptacji i przechodzenia transformacji technologicznej we wszystkich sektorach. Pomimo zniszczenia infrastruktury i zagrożeń dla środowiska biznesowego, ukraińskie przedsiębiorstwa i startupy aktywnie wdrażają innowacyjne rozwiązania mające na celu zwiększenie odporności, bezpieczeństwa i efektywności w różnych obszarach gospodarki.
Innowacje jako odpowiedź na kryzys
Szczególnie szybko rozwijają się sektory produkcji dronów, IT, cyberbezpieczeństwa, logistyki oraz technologii medycznych. W warunkach ograniczonych zasobów innowacje stają się nie tylko przewagą konkurencyjną, ale także koniecznością dla przetrwania i rozwoju. W świetle ostatnich wydarzeń nie sposób nie wspomnieć o innowacyjnym podejściu Służby Bezpieczeństwa Ukrainy do przygotowania operacji „Pajęczyna”.
Istotną rolę w napędzaniu innowacji na Ukrainie odgrywa dziś połączenie wsparcia państwa, pomocy międzynarodowej oraz aktywnego zaangażowania społeczeństwa obywatelskiego. Projekty takie jak „BRAVE1” – państwowa platforma rozwoju technologii obronnych – łączą wojsko, wynalazców i biznes w celu tworzenia zaawansowanych rozwiązań technologicznych. Sektor IT, mimo wojny, pozostaje jednym z głównych motorów eksportu, dostosowując się do nowych realiów i rozszerzając współpracę z globalnymi partnerami.
Jednak dziś chciałabym zwrócić uwagę na społeczno-ekonomiczny wymiar innowacji, którego potencjał wciąż nie jest w pełni wykorzystywany.
Innowacje często mają wysoki potencjał zysku i możliwość szybkiego skalowania. Jednak poza oczywistymi korzyściami ekonomicznymi gospodarka innowacyjna jest również postrzegana jako potężna siła oddziaływania społecznego. Widać to w innowacjach w zielonej energetyce, rozwoju urządzeń medycznych oraz edukacji. Oprócz wzrostu zysków zapewniają one swoim twórcom większy wpływ w branży, lepszy wizerunek publiczny i poprawę reputacji.
Społeczno-ekonomiczny wymiar gospodarki innowacyjnej rozpatruje się w dwóch głównych kierunkach:
- jako społeczna odpowiedzialność biznesu tradycyjnego,
- z perspektywy przedsiębiorczości społecznej.
Przyjrzyjmy się bliżej pierwszemu kierunkowi — odpowiedzialności tradycyjnych przedsiębiorstw na Ukrainie w warunkach agresji militarnej, która stała się dziś siłą napędową innowacyjnej gospodarki kraju.
Czym jest społeczna odpowiedzialność biznesu?
Odpowiedzialne podejście tradycyjnego biznesu jest niezbędnym elementem współczesnej strategii przedsiębiorstw, pozwalając firmom nie tylko osiągać sukces komercyjny, lecz także aktywnie przyczyniać się do pozytywnych zmian społecznych i ochrony środowiska. Koncepcja ta zakłada dobrowolne wdrażanie przez firmy praktyk etycznych mających na celu maksymalizację korzyści dla ludzi i środowiska oraz wspieranie interesów wszystkich interesariuszy.
Tak rozumiana odpowiedzialność pozwala firmom być rentownymi, a jednocześnie wnosić znaczący wkład w rozwój społeczeństwa i ochronę planety dla przyszłych pokoleń. Corporate Social Responsibility (CSR) ma strategiczne znaczenie dla budowania pozytywnego wizerunku firmy, pomagając jej pozostać konkurencyjną na rynku oraz przyciągać inwestorów, klientów i pracowników. Zdrowa równowaga między rentownością a zaangażowaniem na rzecz społeczeństwa stanowi fundament zrównoważonego rozwoju we współczesnym świecie.
Kluczowym elementem koncepcji CSR jest jej dobrowolność. Firma dobrowolnie podejmuje zobowiązania do realizacji inicjatyw mających na celu poprawę warunków w obszarach niezwiązanych bezpośrednio z jej działalnością komercyjną. Innymi słowy, jest to działalność wykraczająca poza to, czego wymaga prawo.
Społeczna odpowiedzialność w biznesie oznacza świadome podejście przedsiębiorstwa do swoich produktów, usług, konsumentów, pracowników i ich rodzin, z celem poprawy jakości życia – wraz z aktywną postawą społeczną wobec najpilniejszych problemów współczesności.
Wojna zmienia rolę biznesu
Dla Ukrainy najpilniejszym problemem jest dziś wojna, która odbiera życie tysiącom ludzi, niszczy terytoria i głęboko wpływa na całe społeczeństwo. Jej skutki odczuwają wszyscy: osoby mieszkające w strefie działań wojennych, mieszkańcy względnie bezpiecznych regionów, osoby przesiedlone, dorośli i dzieci. Nawet ci, którzy nie doświadczyli fizycznych obrażeń, mierzą się z konsekwencjami psychicznymi i społecznymi wojny. A jednak duch narodu pozostaje niezłomny – hartuje się i wzmacnia na wszystkich frontach.
W warunkach pełnoskalowej wojny społeczna odpowiedzialność ukraińskiego biznesu nabrała szczególnego znaczenia. Wojna uświadomiła, że ukraińskie przedsiębiorstwa nie tylko potrafią pokonywać trudności, lecz także mogą działać jako inicjatorzy zmian społecznych. W praktykach i priorytetach strategicznych firm w zakresie odpowiedzialności społecznej zaszły zmiany, odzwierciedlające to, jak przedsiębiorstwa dostosowały się do ekstremalnych wyzwań i potrzeb społeczeństwa.
Najważniejsze transformacje w podejściu ukraińskich firm do CSR dotyczyły przede wszystkim działalności charytatywnej. Znaczący wzrost skali i różnorodności inicjatyw dobroczynnych stał się jednym z najbardziej widocznych zjawisk. Wiele firm rozszerzyło programy humanitarne skierowane do wojskowych, osób wewnętrznie przesiedlonych i lokalnych społeczności dotkniętych działaniami wojennymi. Działania te obejmują nie tylko pomoc finansową i rzeczową, lecz także organizację projektów wolontariackich, dostarczanie żywności, leków i innych niezbędnych zasobów.
Pokazuje to rosnącą gotowość biznesu do angażowania się w pomoc społeczeństwu nawet w najtrudniejszych okolicznościach.Wojna doprowadziła również do głębokiego przewartościowania priorytetów ukraińskiego biznesu. Priorytety przesunęły się w stronę zapewnienia bezpieczeństwa, ochrony praw i wolności oraz wzmacniania jedności i solidarności społecznej. Firmy zaczęły świadomie integrować te wartości w swoich kulturach korporacyjnych, postrzegając je jako fundament odporności zarówno biznesu, jak i całego społeczeństwa.
Elastyczność w warunkach niepewności
W odpowiedzi na nowe wyzwania – konieczność relokacji produkcji, zmiany logistyki, zapewnienia bezpieczeństwa i wsparcia pracowników – przedsiębiorstwa szybko wdrożyły adaptacyjne strategie zarządzania. Obejmowały one elastyczne formy organizacji pracy, pracę zdalną, restrukturyzację łańcuchów dostaw oraz aktywne zaangażowanie w inicjatywy wspierające lokalne społeczności. Taka elastyczność pozwoliła firmom utrzymać efektywność i zminimalizować straty w warunkach wysokiej niepewności.
Innowacyjny wymiar działalności biznesowej również zyskał nowe znaczenie. Ukraińskie firmy aktywnie wykorzystują technologie cyfrowe i nowoczesne narzędzia finansowe do szybkiego pozyskiwania środków i kierowania ich na potrzeby wojska oraz projekty społeczne. Przykładem jest wdrożenie usług natychmiastowych wpłat, m.in. Monobanku, co umożliwiło skalowanie pomocy i przyciągnięcie szerokiej bazy darczyńców. Świadczy to o wysokim poziomie innowacyjności i odpowiedzialności społecznej ukraińskiego biznesu, wpisującym się w globalne trendy filantropii korporacyjnej.
Pracodawca jako źródło stabilności
W czasie wojny CSR stał się na Ukrainie nie tylko normą etyczną, lecz także ważnym elementem zarządzania, obejmującym zarówno relacje firmy z otoczeniem, jak i wsparcie jej pracowników.
W pierwszych miesiącach wojny wielu pracowników stanęło przed pilnymi potrzebami: organizacją ewakuacji, relokacją do bezpieczniejszych regionów, uzyskaniem wsparcia finansowego oraz potrzebą pomocy psychologicznej i prawnej.
W tym kontekście pracodawcy stali się szczególnie ważnym źródłem wsparcia, na które liczyli pracownicy w czasie kryzysu. Dlatego rola zatrudnienia – a co za tym idzie, rola pracodawcy – znacząco wzrosła podczas wojny, ponieważ stabilna praca działa jak kotwica społeczna. W warunkach wojennych CSR pełni nie tylko funkcje ekonomiczne czy reputacyjne, lecz także staje się kluczowym czynnikiem kształtującym wartości społeczeństwa.
Biznes jako część społeczeństwa obywatelskiego
Ukraińskie przedsiębiorstwa nie tylko utrzymują ciągłość działania podczas wojny, ale również aktywnie wdrażają wewnętrzne praktyki CSR, szczególnie w zakresie kompleksowego wsparcia pracowników. W obliczu poważnego deficytu budżetowego państwa firmy wykazują wysoki poziom zaangażowania społecznego, płacąc podatki z wyprzedzeniem, uczestnicząc w działaniach pomocowych dla lokalnych społeczności, kupując sprzęt i wyposażenie dla jednostek Sił Zbrojnych Ukrainy oraz wspierając obronę terytorialną i osoby przesiedlone.
Poniżej przedstawiłam wybrane przykłady społecznie odpowiedzialnych firm, które w czasie wojny stały się filarami wsparcia dla swoich pracowników i państwa, a dzięki innowacyjnym podejściom, nieszablonowemu myśleniu i głębokiemu zaangażowaniu realizują ważne inicjatywy społeczne, wnosząc znaczący wkład w wsparcie państwa i społeczeństwa w czasie wojny.
Sii Ukraine
Istnieje wiele projektów na różnych etapach inicjowanych przez pracowników Sii Ukraina. W 2025 roku połączyliśmy siły z Fundacją Turbota-E, aby wdrożyć projekt „Give the Power”. Sii przeznaczyło 16 000 zł, a nasi pracownicy wsparli inicjatywę dodatkowymi darowiznami. Dzięki takiemu wsparciu mogliśmy:
- Dostarczyć 10 przenośnych stacji zasilania do społeczności znajdujących się blisko linii frontu w obwodzie charkowskim.
- Przygotować prezenty dla 130 ewakuowanych dzieci w Centrum Humanitarnym w Lozowie – słodycze, ręcznie robione zabawki i puzzle.
W 2024 roku uruchomiono projekt rewitalizacji i utrzymania floty pojazdów ratunkowych wykorzystywanych przez PDMSh do szybkiej pomocy i ewakuacji. Przydzielone środki w wysokości 50 000 zł przeznaczono na naprawę i przygotowanie 10 pojazdów do użytku operacyjnego.
Pracownicy Sii aktywnie wspierali prace przygotowawcze, w tym demontaż sprzętu medycznego, wyposażanie pojazdów w urządzenia medyczne oraz dbanie o czystość i dezynfekcję po naprawach. PDMSh koordynował zadania, zarządzał materiałami eksploatacyjnymi oraz ułatwiał transport wolontariuszom.
Monobank
Monobank umożliwia zbieranie darowizn, realizuje liczne projekty charytatywne na rzecz Sił Zbrojnych Ukrainy i osób przesiedlonych, udostępnia w aplikacji obligacje wojskowe, „wskazówki bojowe” (ang. „combat tips”), inicjatywy na rzecz edukacji finansowej oraz inne działania mające na celu zachęcenie Ukraińców do większych darowizn i wsparcia potrzebujących.
Nawet ataki DDOS nie zdołały pokrzyżować inicjatyw projektu fintech – Monobank nieustannie wzmacnia swoje zdolności w zakresie bezpieczeństwa i ochrony każdego dnia.
Nova Poshta
Największy ukraiński operator logistyczny, Nova Poshta, mimo trwającej wojny, zdołał wejść na rynki zagraniczne i stał się dużą międzynarodową firmą z oddziałami w całej Europie oraz własnym przewoźnikiem lotniczym.
Firma realizuje liczne inicjatywy społeczne, m.in. świadczenia dla personelu wojskowego oraz zniżki na przesyłki do innych krajów europejskich. Prowadzi także projekty bezpośrednio wspierające Siły Zbrojne Ukrainy, takie jak „Modernizacja obrony przeciwlotniczej” (ang. „Upgrade the Air Defense”) oraz finansowanie rozminowania obszarów podwodnych. Wśród innych działań znajdują się organizacja najdłuższego maratonu, wsparcie mieszkańców regionu chersońskiego po zniszczeniu Elektrowni Wodnej w Kachowce oraz wiele innych inicjatyw.
Epicentr
W pierwszych miesiącach pełnoskalowej inwazji Rosji wszystkie zasoby firmy zostały przeznaczone na potrzeby armii i Ukraińców. Towary z centrów handlowych i magazynów, a także dostępny transport, kierowano do Sił Zbrojnych, obrony terytorialnej oraz cywilów dotkniętych działaniami wojennymi. Wraz z Kijowską Miejską Administracją Państwową Epicenter stworzył system punktów pomocy humanitarnej, a firma udostępniła swoje magazyny do przyjmowania darów.
Epicenter był pierwszą ukraińską firmą, która wsparła inicjatywę „Humanitarian Demining” od United24, przekazując 1 milion dolarów na pierwszą partię opancerzonych pojazdów do rozminowywania.
Ważnym obszarem działalności charytatywnej Epicenter są karetki i opancerzone pojazdy ratunkowe dla wojska. Firma regularnie przekazuje również generatory, pojazdy oraz mobilne punkty naprawy opon. Uczestniczy także w projektach wspierających zdrowie psychiczne, przekazuje prezenty dzieciom i żołnierzom, dostarcza zestawy humanitarne osobom dotkniętym wojną oraz rodzinom poległych obrońców, a także wspiera szkoły sportowe, przekazując im potrzebny sprzęt.
Kernel
Od początku kluczowym obszarem działań było wspieranie Sił Zbrojnych Ukrainy oraz pomoc cywilom dotkniętym wojną. Agroholding samodzielnie zarządza całym procesem – od zbiórek środków, przez logistykę, aż po dostawy – aby zapewnić obrońcom niezbędny sprzęt i wyposażenie, koncentrując się na UAV, pojazdach, wyposażeniu sztabowemu oraz narzędziach komunikacji.
Agroholding wspiera również ludność cywilną, bezpośrednio dostarczając pomoc humanitarną, transportując zboże do młynów oraz olej do magazynów w celu budowania rezerw żywnościowych. Firma osobiście dostarczała wszystkie potrzebne produkty i zaopatrzenie na tereny wyzwolone, przywożąc generatory oraz sprzęt. Kernel angażuje także własne zasoby – od warsztatów i części zamiennych, które pomagają w naprawach sprzętu wojskowego i pojazdów, po udostępnianie pomieszczeń na stołówki oraz kuchnie wolontariackie.
Ważną częścią wsparcia ze strony Kernel jest pomoc osobom przesiedlonym. Firma pomaga mieszkańcom tymczasowo okupowanych lub przyfrontowych regionów w ewakuacji, remontuje stare budynki, przekształcając je w internaty dla osób przesiedlonych oraz zapewnia im możliwości zatrudnienia.
Interpipe
Głównymi obszarami działań jest wsparcie armii oraz rehabilitacja ukraińskich obrońców, pomoc osobom przesiedlonym i szpitalom, a także inne formy wsparcia dla osób dotkniętych wojną. Jednostkom Sił Zbrojnych Ukrainy oraz Gwardii Narodowej dostarczane są pojazdy opancerzone, pojazdy inżynieryjne, pickupy i ciężarówki, opancerzone karetki, bezzałogowe statki powietrzne (UAV), urządzenia noktowizyjne, sprzęt łączności, a także sprzęt medyczny i apteczki dla żołnierzy.
Interpipe uruchomił również szkołę rozpoznania dronowego „Dovzhyk”, w której ponad 5 000 żołnierzy nauczyło się pilotować drony. Na rzecz rehabilitacji wojskowych powstała sieć centrów RECOVERY – obecnie działają one w Kijowie, Lwowie, Równem, Winnicy, Chmielnickim, Czerkasach, Odessie oraz w obwodzie dniepropietrowskim. Firma otacza opieką także swoich pracowników powołanych do służby wojskowej, zapewniając im wszelkie niezbędne wyposażenie, usługi medyczne i prawne, wspierając ich rodziny oraz utrzymując stały kontakt z żołnierzami.
Kolejnym obszarem działań są inicjatywy humanitarne i medyczne, w tym budowa schronień dla osób przesiedlonych i tych, którzy stracili domy. Interpipe koncentruje się również na pomocy szpitalom znajdującym się w strefach przyfrontowych lub niedaleko miejsc aktywnych działań wojennych. Od początku pełnoskalowej wojny firma dostarczyła sprzęt medyczny i generatory do 165 szpitali, pomogła wyposażyć schrony w centrach perinatalnych oraz placówkach pediatrycznych, a także zakupiła w pełni wyposażone karetki. Dodatkowo zorganizowano program wsparcia psychologicznego Regeneration dla kobiet dotkniętych wojną.
Kyivstar
Ważną inicjatywą Kyivstar na początku inwazji był projekt „ Roaming Like at Home”, który umożliwił milionom abonentów operatora dalsze korzystanie z usług mobilnych na dotychczasowych zasadach także za granicą. W pierwszych miesiącach wojny operator nie pobierał opłat za komunikację, szybko przywracał działanie stacji bazowych na terenach wyzwolonych, zapewniał darmowe podłączenia dla mieszkańców tych obszarów i udostępniał internet w schronach oraz miasteczkach modułowych dla osób przesiedlonych i tych, którzy stracili domy.
Operator aktywnie wspiera także Siły Obronne, m.in. zapewniając sprzęt do rozminowywania w ramach inicjatywy „ We Live Here”.
Kyivstar inwestuje w edukację IT dla dzieci, które straciły rodziców w wyniku wojny. Firma przekazała 20 milionów hrywien na centrum „Niezłomni” (ukr. “Nezlamni”) we Lwowie, wspiera finansowo oraz sprzętowo różne oddziały pediatryczne we Lwowie, Dnieprze i Odessie, a także finansuje sieci telekomunikacyjne dla instytucji medycznych.
Firma podpisała również memoranda o współpracy z japońskimi przedsiębiorstwami Sojitz i PicoCELA na rzecz odbudowy Ukrainy. Obejmuje to m.in. wykorzystanie technologii mesh PicoCELA, która umożliwia szybkie wdrażanie stabilnego dostępu do internetu w potrzebujących tego lokalizacjach.
Vodafone
Wśród dobrze znanych projektów społecznych Vodafone znajdują się m.in.: bezpłatny roaming w 33 krajach dla Ukraińców, którzy uciekli przed wojną za granicę, projekt „ Common Language” wspierający integrację ze społeczeństwem europejskim, inicjatywa charytatywna „ Good Deed”, dzięki której abonenci mogą przekazywać środki na Siły Zbrojne lub leczenie dzieci z wadami serca, a także współpraca z fundacją „ Children of Heroes”.
Vodafone uruchomił również charytatywne wyzwanie „ League of Warmth”, którego celem jest ocieplanie oddziałów położniczych oraz przekazywanie apteczek i innych niezbędnych artykułów mieszkańcom regionów przyfrontowych Ukrainy.
Vodafone dba o zdrowie psychiczne Ukraińców i wspiera linię zapobiegania samobójstwom oraz pomocy psychologicznej pod numerem 7333, dostępną obecnie dla każdego potrzebującego abonenta Vodafone.
Firma wspiera także projekty edukacyjne – zapewnia bezpłatny dostęp do różnych usług online związanych z nauką i pracą oraz uruchomiła projekt „Save Ukrainian Culture”, którego celem jest ochrona i odbudowa dziedzictwa kulturowego zniszczonego przez wojnę.
NOVUS
Fundacja charytatywna Food for Ukraine, utworzona z inicjatywy beneficjenta firmy, Raimondasa Tumenasa, dostarczyła 111 ciężarówek z paczkami żywnościowymi. Pomoc ta jest skierowana do Ukraińców szczególnie dotkniętych wojną, w tym dzieci, które straciły rodziców, samotnych osób starszych, osób z niepełnosprawnościami oraz przymusowych migrantów.
Celem projektu „ Big Little Heart” było zakupienie sprzętu medycznego, który już pomógł uratować życie 1 271 dzieci z wrodzonymi wadami serca. W ramach projektu „Salt VOLYA” zakupiono setki dronów FPV dla obrońców walczących na linii frontu.
Foxtrot
Obecnie Foxtrot koncentruje się na wzmacnianiu Sił Obronnych Ukrainy, dostarczając niezbędne gadżety i elektronikę użytkową, przede wszystkim dla jednostek wykonujących zadania bojowe na linii frontu, brygad obrony powietrznej oraz współpracowników z #FoxtrotCompany. W centrum uwagi pozostaje również pomoc zwierzętom uratowanym z terenów objętych wojną oraz schroniskom w ramach programu „F-support”.
Dzięki środkom ze sprzedaży charytatywnych gadżetów (projekt „ Give a Piece of Kindness”), sieć dotarła już do 300 dzieci dotkniętych wojną, wspierając ich powrót do równowagi psychicznej. Projekt inkluzywny „Barrier-Free Foxtrot” wciąż się rozwija – usługa tłumacza języka migowego jest już dostępna w 30 sklepach oraz na stronie Foxtrot.ua.
Podsumowanie
Odpowiedzialny biznes staje się w ten sposób integralnym elementem innowacyjnej gospodarki Ukrainy, demonstrując zdolność do adaptacji, transformacji i skalowania nawet w warunkach kryzysu. Gospodarka oparta na innowacjach nie tylko utrzymuje swoją żywotność, lecz także tworzy fundament powojennej odbudowy opartej na intelekcie, wiedzy, technologii i odpowiedzialnym biznesie.
Dlatego w przyszłości kluczowe będzie nie tylko zachowanie, lecz także dalszy rozwój tych praktyk jako strategicznego zasobu modernizacji Ukrainy w XXI wieku.
Źródła
- https://ua.news/ua/money
- https://www.dsnews.ua/ukr/economics/top-10-socialno-vidpovidalnih-kompaniy-30112024-511968
- https://niss.gov.ua/doslidzhennya/sotsialna-polityka/korporatyvna-sotsialna-vidpovidalnist-pid-chas-viyny-ta-v
- https://www.mckinsey.com/industries/financial-services/our-insights/web3-beyond-the-hype
- https://www.financialexpress.com/jobs-career/education/revolutionising-education-future-of-learning-and-investment-opportunities-in-ed-tech/3444184
- https://pershij.com.ua/biznes-iz-liudskym-oblychchiam-shcho-take-sotsialne-pidpryiemnytstvo-ta-iak-tse-pratsiuie-na-zakarpatti
- https://ndirom.org/vnesok-kndu-ndirom-u-rozvytok-sots-pidp
- https://ain.ua/2022/12/27/pidtrymka-ukrayinskogo-ta-vyrishennya-soczialnyh-problem-rozvytok-soczialnyh-pidpryyemstv-pid-chas-vijny
- https://cs.detector.media/blogs/texts/185889/2024-02-15-yak-sotsialnyy-biznes-mozhe-transformuvaty-ukrainu-pislya-viyn
- https://zn.ua/ukr/SOCIUM/socialne-pidpriyemnictvo-kudi-ruhayutsya-svit-i-ukrayina-333573
Zostaw komentarz