Dostępność w technologii cyfrowej to niezwykle istotne zagadnienie dla wszystkich zaangażowanych w tworzenie produktów i usług przedsiębiorstw na całym świecie. No i oczywiście samych odbiorców. Mówi o tym, że strony internetowe, aplikacje mobilne i inne produkty cyfrowe powinny być zaprojektowane w taki sposób, aby mogły z nich korzystać osoby z różnymi rodzajami ograniczeń.
Będąca na fali wznoszącej sztuczna inteligencja (ang. AI, Artificial Intelligence) „wpłynęła” także do tej zatoki. Odgrywa kluczową rolę w rozwoju narzędzi i technologii, które pomagają tworzyć bardziej inkluzywne doświadczenia użytkownika. Eliminuje bariery, które dotychczas wykluczały niektóre grupy odbiorców z pełnego uczestnictwa w świecie cyfrowym. Dodatkowo, wspierając rozwiązania technologiczne, sztuczna inteligencja pozytywnie wpływa na inne, „nie cyfrowe”, sfery życia.
Zanim jednak przejdziemy do konkretów, zacznijmy od poznania podstaw zagadnienia i wskazania, jakie obowiązki nakładają na dostawców usług cyfrowych aktualne regulacje prawne oraz standardy WCAG.
Czym jest dostępność i dlaczego jest ważna?
Dostępność cyfrowa odnosi się do tworzenia produktów i usług, które mogą być używane przez każdego, niezależnie od jego ograniczeń fizycznych, sensorycznych lub kognitywnych. Obejmuje m.in. osoby z problemami wzrokowymi, słuchowymi, ruchowymi, jak i te z zaburzeniami poznawczymi. Nie ogranicza się jednak tylko do niepełnosprawności – udostępnia produkty bardziej przyjazne dla użytkowników starszych, dzieci czy osób działających w trudnych warunkach (np. hałaśliwym otoczeniu).
Nie tylko etyka, ale także prawo, zaczyna wymagać, aby dostępność była traktowana priorytetowo. W Europie, zgodnie z nowymi regulacjami, do 28 czerwca 2025 roku wszystkie sektory publiczne i prywatne muszą zapewnić dostępność cyfrową swoich produktów i usług. W przeciwnym razie mogą napotkać konsekwencje prawne i finansowe.
WCAG: standardy i nadchodzące zmiany
Wytyczne dotyczące dostępności treści internetowych, znane jako WCAG (Web Content Accessibility Guidelines), są międzynarodowym standardem opracowanym przez W3C (World Wide Web Consortium).
Składają się na nie cztery główne zasady:
- Postrzegalność – wszystkie informacje i elementy interfejsu powinny być łatwo dostępne oraz dostrzegalne dla wszystkich użytkowników.
- Funkcjonalność – wszystkie interaktywne elementy powinny być łatwe w obsłudze.
- Zrozumiałość – treści i interfejsy powinny być czytelne oraz przewidywalne.
- Stabilność – technologie powinny być kompatybilne z różnymi urządzeniami i asystentami technologicznymi, takimi jak czytniki ekranowe.
Zgodnie z nowymi regulacjami UE, wszystkie organizacje świadczące usługi cyfrowe będą zobowiązane do wprowadzenia wytycznych WCAG. Obejmuje to strony internetowe, aplikacje mobilne, a także dokumenty cyfrowe i multimedia. Jest to kluczowy krok w kierunku zapewnienia pełnej dostępności dla wszystkich użytkowników na całym świecie.
Sztuczna inteligencja a dostępność
Sztuczna inteligencja ma ogromny potencjał w zakresie wspierania dostępności, eliminując bariery i otwierając nowe możliwości dla osób z niepełnosprawnościami. Oto 10 przykładów zastosowania AI w tym kontekście.
1. Generowanie napisów do filmów i treści wideo
Algorytmy AI mogą automatycznie generować napisy do materiałów wideo w czasie rzeczywistym, co jest niezwykle istotne dla osób niesłyszących. Na przykład YouTube oferuje automatyczne napisy do filmów, które są tworzone na podstawie analizy dźwięku i rozpoznawania mowy.
Więcej o automatycznych napisach w YoutTube.
2. Opisywanie obrazów dla osób niewidomych
AI może automatycznie generować opisy obrazów na stronach internetowych, pomagając osobom niewidomym i słabowidzącym zrozumieć, co znajduje się na zdjęciu. Facebook wykorzystuje technologię o nazwie Automatic Alt Text, która identyfikuje obiekty na obrazach i generuje ich opisy dla czytników ekranowych.
Więcej o Automatic Alt Text na Facebooku.
3. Personalizacja interfejsu użytkownika
VoiceOver na urządzeniach Apple to wbudowany czytnik ekranu, który umożliwia osobom niewidomym lub niedowidzącym korzystanie z iPhone’a, iPada czy Maca za pomocą gestów dotykowych i komend głosowych. Pozwala użytkownikom słuchać opisu treści na ekranie, takich jak tekst, przyciski czy obrazy, a także dostosować szybkość mowy, styl interakcji i inne parametry, co znacznie ułatwia im obsługę urządzenia według indywidualnych potrzeb.
4. Rozpoznawanie nietypowych wzorców mowy
Voiceitt to narzędzie wykorzystujące AI do rozpoznawania nietypowych wzorców mowy u osób z trudnościami w komunikacji. Aplikacja uczy się indywidualnych sposobów mówienia użytkownika i tłumaczy ich mowę na bardziej zrozumiałą dla innych.
Więcej o technologii Voiceitt.
5. Automatyczna transkrypcja rozmów telefonicznych
Technologia AI może automatycznie transkrybować rozmowy telefoniczne, umożliwiając osobom niesłyszącym lub niedosłyszącym czytanie dialogów w czasie rzeczywistym. Przykładem jest aplikacja Google Live Transcribe, dostępna na urządzeniach mobilnych.
Więcej o Google Live Transcribe App.
6. Tłumaczenie na język migowy w czasie rzeczywistym
AI wspiera rozwój technologii tłumaczenia języka migowego na tekst lub mowę. SignAll opracował system tłumaczący gesty na język tekstowy, co umożliwia komunikację między osobami słyszącymi a niesłyszącymi.
Więcej o SignAll (opis grantu).
7. Inteligentne wózki inwalidzkie
Wózki inwalidzkie sterowane przez AI, takie jak te opracowane przez Control Bionic, wykorzystują algorytmy do samodzielnej nawigacji, dostosowywania trasy i omijania przeszkód, co zwiększa mobilność i samodzielność użytkowników.
Więcej o wózku DROVE: The worldwide launch of DROVE World First Autonomous Wheelchair Module Launch i Drove – Unlock Your Independence.
8. Asystenci głosowi
Asystenci głosowi, tacy jak Siri czy Alexa, znacząco ułatwiają życie osobom z niepełnosprawnościami, eliminując potrzebę fizycznej interakcji z urządzeniami. Dzięki komendom głosowym mogą oni sterować smartfonami, oświetleniem czy sprzętem domowym bez użycia rąk. Osoby z ograniczoną mobilnością lub trudnościami wzrokowymi zyskują większą niezależność, mogąc np. zadzwonić, wysłać wiadomość czy sprawdzić pogodę wyłącznie za pomocą głosu. Te technologie, dostępne na co dzień, zwiększają komfort i samodzielność użytkowników.
Więcej o technologii: Siri, Alexa.
9. Inteligentne systemy nawigacji dla osób niewidomych
AI wspiera rozwój systemów nawigacyjnych, które pomagają osobom niewidomym poruszać się po przestrzeni publicznej. Microsoft Seeing AI to aplikacja, która opisuje otoczenie i tekst w czasie rzeczywistym, co znacząco ułatwia orientację w terenie.
Kolejnym takim narzędziem jest Google Lookout, aplikacja na Androida, która używa AI do rozpoznawania otoczenia i obiektów dla osób niewidomych lub niedowidzących. Może identyfikować tekst, produkty, dokumenty, a także sczytywać kody kreskowe, umożliwiając użytkownikom łatwiejsze nawigowanie w świecie.
Więcej o technologii: Seeing AI | Microsoft Garage i Lookout – wspomaganie widzenia.
10. AI wspierająca osoby z niepełnosprawnościami w sporcie
Inteligentne protezy sterowane AI, takie jak te opracowane przez Össur, pomagają sportowcom z niepełnosprawnościami lepiej kontrolować ruchy podczas uprawiania sportu. AI dostosowuje protezy do różnych aktywności, takich jak bieganie czy jazda na rowerze, umożliwiając osiąganie lepszych wyników.
Więcej o technologii Össur: next-generation PROPRIO FOOT intelligent prosthesis i Proprio foot – Just go.
Wyzwania AI w dostępności
Pomimo ogromnego potencjału, jaki niesie AI, wciąż istnieją wyzwania związane z jego implementacją w kontekście dostępności.
Jednym z zagrożeń jest stronniczość danych treningowych, na których opierają się algorytmy AI. Jeśli systemy są trenowane na niepełnych lub stronniczych danych, mogą ignorować potrzeby niektórych grup użytkowników, np. osoby z rzadkimi niepełnosprawnościami mogą nie być odpowiednio uwzględnione.
Istnieje również wiele wyzwań związanych z różnorodnością języków, kultur i potrzeb użytkowników, które wymagają bardziej zniuansowanych rozwiązań.
Same algorytmy AI mogą popełniać błędy, np. automatyczne napisy nie zawsze są precyzyjne, co może prowadzić do problemów z pełnym zrozumieniem treści przez osoby niesłyszące.
Kolejnym zagrożeniem jest uzależnienie od technologii. Błędy lub awarie systemów AI, takich jak inteligentne wózki inwalidzkie czy protezy, mogą prowadzić do problemów bezpieczeństwa. W sytuacjach krytycznych brak niezawodności może skutkować poważnymi komplikacjami dla użytkowników.
Korzyści AI w dostępności
Z drugiej strony, AI niesie ze sobą ogromne korzyści. Jedną z nich jest personalizacja doświadczeń użytkownika, dzięki której systemy mogą automatycznie dostosować interfejsy do indywidualnych potrzeb każdej osoby, zwiększając wygodę i dostępność.
Drugą kluczową korzyścią jest zwiększenie samodzielności osób z niepełnosprawnościami. AI umożliwia im łatwiejszy dostęp do codziennych zadań, takich jak komunikacja, nawigacja czy obsługa technologii, co znacząco poprawia jakość ich życia i niezależność.
Na horyzoncie pojawiają się nowe rozwiązania, takie jak sztuczna inteligencja wspomagająca rozwój nowoczesnych egzoszkieletów, które mogą wspierać mobilność osób z paraliżem.
Nowa era dostępności i inkluzywnych doświadczeń
Mimo że AI ma przed sobą jeszcze sporo pracy, jeśli chodzi o pełną dostępność, przyszłość wygląda całkiem ekscytująco. Wyobraź sobie świat, w którym technologie nie tylko ułatwiają codzienne życie, ale też robią to w sposób naprawdę kreatywny – jak choćby aplikacje, które potrafią „przetłumaczyć” obrazy na dźwięki, czy opowiadać historie oparte na tym, co widzimy.
AI może stać się czymś więcej niż narzędziem, bo czyni technologię bardziej ludzką i przyjazną. Kto wie, może wkrótce zamiast prostej nawigacji będziemy mieć asystentów AI, którzy nie tylko poprowadzą nas do celu, ale i opowiedzą żart na poprawę nastroju. Inkluzja przez sztuczną inteligencję to nie tylko przyszłość – to może być całkiem fajna przyszłość!
***
Jeżeli interesuje Cię tematyka dostępności lub sztucznej inteligencji, zajrzyj koniecznie do innych artykułów naszych ekspertów.
Zostaw komentarz